Nguyễn Thị Lé – Người mẹ có hai con hy sinh trong kháng chiến
Bà Nguyễn Thị Lé sinh ra tại Thừa Thiên Huế, cùng gia đình tham gia kháng chiến và chịu nỗi đau mất hai người con trong năm một nghìn chín trăm sáu mươi chín. Sau những mất mát, bà tiếp tục sống tại quê hương và được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.
NGUYỄN THỊ LÉ
Năm sinh: 1919
Quê quán: thôn Chùa Thiềm Thượng, xã Phong Hòa, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế
Nguyễn Thị Lé sinh ra trong gia đình nông dân ở vùng Phong Điền. Khi kháng chiến lan tới quê nhà, bà cùng chồng và các con tham gia phong trào tại địa phương. Công việc của một gia đình ở vùng chiến sự trải từ sản xuất để nuôi nhà đến giúp đỡ lực lượng kháng chiến. Hai người con Ngô Văn Đạo và Ngô Thị Ngãi lớn lên trong hoàn cảnh ấy rồi lần lượt chọn con đường phục vụ lực lượng vũ trang. Cả hai hy sinh trong năm 1969, chỉ cách nhau bốn tháng.
Ngô Văn Đạo sinh năm 1947, tình nguyện nhập ngũ năm 1965. Anh công tác ở Huyện đội Phong Điền và trở thành trung đội trưởng, phụ trách hoạt động tại thôn Đức Phú, xã Phong Hòa. Tháng 8 năm 1969, đơn vị bị lộ rồi bị tập kích. Đạo cùng các chiến sĩ trong trung đội chiến đấu và hy sinh. Việc anh làm nhiệm vụ ngay tại quê cho thấy chiến tranh không chỉ diễn ra ở tuyến xa. Một người con có thể rời nhà tham gia đơn vị mà vẫn chiến đấu trên những con đường, thôn xóm gia đình mình đã biết từ trước.
Người con gái Ngô Thị Ngãi sinh năm 1950. Khi mười bảy tuổi, chị vào đơn vị vận chuyển hàng thuộc Quân khu Trị Thiên, đưa vật tư tiếp tế cho chiến trường. Ngày 25 tháng 12 năm 1969, đoàn vận chuyển trên tuyến đường qua A Lưới bị máy bay đánh; chị trúng bom và hy sinh. Trong bốn tháng, bà Lé nhận tin mất con trai đang làm nhiệm vụ ở Phong Điền rồi con gái trên đường vận chuyển ở A Lưới. Hai người có tên, phần việc và địa điểm hy sinh riêng. Với người mẹ ở quê, đó là hai lần cuộc chiến đi thẳng vào một mái nhà.
Sau những mất mát ấy, bà vẫn sống với gia đình tại quê hương. Nhà nước tặng bà Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất và năm 2014 phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Các lần thăm hỏi về sau nhắc đến bà như một nhân chứng còn có thể kể về con trai, con gái. Danh hiệu đến nhiều thập kỷ sau khi hai người con đã mất; câu chuyện gia đình trước đó được giữ bằng lời kể và bằng những giấy tờ ghi tên liệt sĩ.
Đời bà Nguyễn Thị Lé gắn với lịch sử kháng chiến ở vùng Phong Điền – A Lưới qua hai công việc rất cụ thể: chỉ huy trung đội địa phương và vận chuyển tiếp tế qua đường núi. Khi nhắc đến mẹ, không thể chỉ viết rằng bà có hai người con hy sinh. Năm 1965 Đạo nhập ngũ, tháng 8 năm 1969 anh mất, và đến cuối tháng 12 năm ấy Ngãi cũng hy sinh. Chính chuỗi sự kiện ấy cho thấy nỗi đau đến dồn dập và vì sao hai tấm bằng ghi công luôn có vị trí trong câu chuyện của gia đình.
