NGUYỄN THỊ MINH KHAI – NGỌN LỬA BẤT DIỆT
Trên vùng đất Sài Gòn đầu thập niên 1910, nơi những con đường xe ngựa hòa lẫn tiếng rao hàng và tiếng còi tàu vọng từ bến cảng, có một ngôi nhà nhỏ nằm trong con hẻm quanh co trên đường Nguyễn Tấn Nghiêm. Nơi ấy, cô bé Nguyễn Thị Vịnh – sau này là Nguyễn Thị Minh Khai – cất tiếng khóc chào đời vào một buổi sớm tháng 11 năm 1910.Từ nhỏ, Vịnh đã khác biệt. Khi những đứa trẻ cùng tuổi mải mê chơi chuyền, nhảy dây, cô lại đứng trước cổng trường, nhìn từng trang sách trong tay cha mà ánh mắt sáng lên ham thích. Cha của Vịnh – một thầy giáo hiền lành – thường kể cho con nghe chuyện về các phong trào yêu nước, về những người dám đứng lên chống áp bức. Những câu chuyện ấy gieo mầm yêu nước vào trái tim non trẻ của cô.
Năm 16 tuổi, khi chứng kiến bao cảnh người dân bị thực dân Pháp đánh đập, thu thuế, cưỡng bức lao động, Vịnh cảm thấy không thể đứng nhìn. Cô bí mật tham gia các buổi sinh hoạt của thanh niên yêu nước, rồi nhanh chóng trở thành một trong những thành viên tích cực nhất.Năm 1931, trong một buổi họp bí mật tại Sài Gòn, Vịnh lần đầu tiên được nghe những tư tưởng cách mạng mới mẻ của Đảng Cộng sản Đông Dương. Chính khoảnh khắc đó đã thay đổi cuộc đời cô. Với trí tuệ sắc bén, lòng dũng cảm hiếm thấy và khả năng diễn đạt thuyết phục, Nguyễn Thị Vịnh được tổ chức lựa chọn, giao nhiệm vụ quan trọng và lấy bí danh Nguyễn Thị Minh Khai.Tên gọi mới như một lời tuyên thệ Không lâu sau, Minh Khai được cử sang Hương Cảng (Hong Kong) để tham gia công tác quốc tế. Nơi đất khách, cô vừa làm nhiệm vụ liên lạc cho Quốc tế Cộng sản, vừa là thư ký cho các lãnh tụ cách mạng Việt Nam. Cô thông minh, nhanh nhẹn và làm việc cực kỳ kín đáo, khiến nhiều đồng chí nể phục.Trong thời gian này, Minh Khai có dịp gặp gỡ nhà cách mạng Trần Phú, rồi sau đó là Lê Hồng Phong – người đã để lại trong trái tim cô một tình cảm đặc biệt sâu sắc. Câu chuyện tình yêu giữa hai người, trong khói súng và hiểm nguy, không màu mè nhưng vô cùng đẹp đẽ: một tình yêu của những con người đặt Tổ quốc lên trên tất cả. Năm 1936, Minh Khai trở về Việt Nam trong phong trào Mặt trận Dân chủ. Dưới cái nắng oi bức của Sài Gòn, cô đi khắp nơi vận động các tầng lớp nhân dân đứng lên đấu tranh đòi tự do, dân chủ, cơm áo.Tiếng nói của Minh Khai mạnh mẽ và đầy cuốn hút. Người ta vẫn còn kể rằng trong một buổi diễn thuyết ở rạp hát Casino vào cuối thập niên 1930, khi cô bước lên bục, cả khán phòng như lặng đi:“Chúng ta – những người con của đất Việt – không thể cúi đầu mãi dưới gót giày áp bức!”Tiếng vỗ tay vang như sấm.Minh Khai trở thành linh hồn của phong trào dân chủ ở Nam Kỳ, đồng thời là uỷ viên Ban Chấp hành Đảng bộ Sài Gòn – Chợ Lớn. Dù luôn sống trong vòng vây theo dõi của mật thám, cô không hề nao núng Năm 1940, sau cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ, Minh Khai bị mật thám Pháp bắt tại Khánh Hội. Trong lao tù, cô chịu bao hình thức tra tấn dã man. Kẻ thù muốn cô khai ra đồng chí, khai ra tổ chức. Nhưng Minh Khai chỉ mỉm cười:“Các ông có thể giết tôi, nhưng không thể giết được lý tưởng của chúng tôi.”Những người tù cùng giam kể lại: dù thân thể đầy thương tích, Minh Khai vẫn thường hát cho chị em nghe những bài ca cách mạng, giọng yếu nhưng vững vàng như một ngọn nến không chịu tắt trong bóng tối. Ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại trường bắn Bà Điểm, trời âm u, gió thổi mạnh như báo hiệu điều gì sắp xảy ra. Minh Khai được đưa ra pháp trường cùng nhiều chiến sĩ khác.Trước mũi súng kẻ thù, cô đứng thẳng, mắt sáng, mái tóc đen bị gió thổi tung. Giây phút cuối cùng, Minh Khai cất tiếng hô lớn:“Việt Nam độc lập muôn năm!”Tiếng súng nổ. Nhưng tiếng hô ấy không hề tắt.Dân chúng quanh vùng kể rằng trong buổi chiều ấy, bầu trời như sẫm lại, rồi mưa rơi bất chợt. Người ta nói đó là nước mắt của đất trời, tiễn đưa một nữ anh hùng. Nguyễn Thị Minh Khai ra đi khi mới 30 tuổi. Một cuộc đời ngắn ngủi, nhưng rực rỡ hơn bất kỳ ngọn đuốc nào. Tên cô được đặt cho những con đường, những ngôi trường, những khu phố… nhưng điều quan trọng hơn cả: tinh thần của cô vẫn sống trong trái tim người Việt Nam.Cô là biểu tượng của trí tuệ, lòng quả cảm và tình yêu nước nồng nàn. Một thiếu nữ mảnh mai nhưng mang trong mình ý chí sắt đá. Một chiến sĩ cách mạng sống trọn vẹn cho lý tưởng của dân tộc.Người đời vẫn nhắc về cô bằng tất cả sự tôn kính:Nguyễn Thị Minh Khai – ngọn lửa bất diệt của cách mạng Việt Nam.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
