Nguyễn Thị Minh Khai – người nữ chiến sĩ cộng sản kiên trung

Nguyễn Thị Minh Khai tên khai sinh là Nguyễn Thị Vịnh, sinh ngày 30/9/1910 tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Sinh trưởng trong một gia đình công chức nhỏ, từ khi còn đi học bà đã tiếp xúc với những tư tưởng yêu nước và sớm tham gia phong trào đấu tranh của học sinh. Năm 1927, khi mới 17 tuổi, bà tham gia Hội Hưng Nam, sau đó gia nhập Tân Việt Cách mạng Đảng và hoạt động trong phong trào công nhân, phụ nữ tại Vinh – Bến Thủy.

Năm 1930, Nguyễn Thị Minh Khai được cử sang Hương Cảng hoạt động. Tại đây, bà làm việc tại cơ quan của Đông Phương Bộ thuộc Quốc tế Cộng sản và có điều kiện hoạt động gần Nguyễn Ái Quốc. Đây là giai đoạn bà tham gia công tác liên lạc, tuyên truyền và góp phần duy trì mối liên hệ giữa phong trào cách mạng trong nước với tổ chức ở nước ngoài.

Năm 1931, trong đợt đàn áp các tổ chức cách mạng tại Hương Cảng, Nguyễn Thị Minh Khai bị chính quyền Anh bắt giam. Sau thời gian bị giam giữ, bà được trả tự do và tiếp tục hoạt động. Đến năm 1934, bà được cử sang Liên Xô học tại Trường Đại học Phương Đông – nơi đào tạo nhiều cán bộ cách mạng của các nước thuộc địa và phương Đông thời kỳ đó.

Tháng 7/1935, tại Moskva, Nguyễn Thị Minh Khai tham dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản với tư cách đại biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương. Tại Đại hội, bà có bài phát biểu về vai trò của phụ nữ Đông Dương trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, đề cập đến hoàn cảnh của phụ nữ và yêu cầu tổ chức, vận động họ tham gia phong trào cách mạng.

Năm 1936, Nguyễn Thị Minh Khai trở về nước, tham gia hoạt động tại Sài Gòn – Chợ Lớn. Năm 1937, bà được bầu vào Xứ ủy Nam Kỳ và sau đó giữ cương vị Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn. Trong những năm cao trào dân chủ 1936–1939, bà tham gia lãnh đạo phong trào công nhân và các hoạt động đấu tranh công khai, đồng thời chú trọng vận động phụ nữ tham gia các tổ chức và phong trào cách mạng.

Ngày 30/7/1940, Nguyễn Thị Minh Khai bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Trong thời gian bị giam giữ, bà chịu nhiều cuộc thẩm vấn nhưng vẫn giữ bí mật của tổ chức. Sau cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ tháng 11/1940, chính quyền thực dân kết án tử hình nhiều cán bộ lãnh đạo của Đảng, trong đó có Nguyễn Thị Minh Khai.

Ngày 28/8/1941, tại trường bắn Hóc Môn, Nguyễn Thị Minh Khai hy sinh cùng các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập, Võ Văn Tần và nhiều chiến sĩ cách mạng khác. Bà khi ấy mới 30 tuổi.

Cuộc đời Nguyễn Thị Minh Khai chỉ kéo dài hơn ba thập niên, nhưng phần lớn tuổi trẻ của bà gắn với hoạt động cách mạng. Từ phong trào công nhân Vinh – Bến Thủy, những năm hoạt động ở Hương Cảng, thời gian học tập và dự Đại hội Quốc tế Cộng sản tại Moskva đến những năm tháng hoạt động tại Sài Gòn – Chợ Lớn, bà thuộc lớp những nữ cán bộ cách mạng Việt Nam hoạt động từ rất sớm cả trong nước và quốc tế.

Tên Nguyễn Thị Minh Khai hôm nay được đặt cho nhiều đường phố, trường học trên cả nước. Nhưng phía sau cái tên đã trở nên quen thuộc ấy là cuộc đời của một người phụ nữ đã lựa chọn con đường cách mạng từ tuổi mười bảy và đi trọn con đường ấy cho đến những ngày cuối cùng.