Nguyễn Thị Minh Khai tại Bót Catinat – Những ngày đầu đối mặt với cuộc thẩm vấn của mật thám Pháp

1. Từ cuộc họp của Xứ ủy đến Bót Catinat

Ngày 30/7/1940, Nguyễn Thị Minh Khai bị mật thám Pháp bắt trong lúc phong trào cách mạng Nam Kỳ đang ráo riết chuẩn bị khởi nghĩa.

Bà khi ấy là Xứ ủy viên Nam Kỳ, trực tiếp làm Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn. Sau khi bị bắt, bà bị đưa về Bót Catinat, nơi đặt Nha Cảnh sát và Mật thám của chính quyền thuộc địa. Tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xác nhận Nguyễn Thị Minh Khai bị bắt sau cuộc họp Xứ ủy Nam Kỳ và bị giam trong hệ thống nhà tù của chính quyền thuộc địa.

Bót Catinat khi ấy không đơn thuần là một nơi tạm giữ.

Đây là một trung tâm của bộ máy an ninh thuộc địa, nơi nhiều chiến sĩ cách mạng bị giam giữ, thẩm vấn và tra tấn trong những năm 1917–1945.

Nguyễn Thị Minh Khai bước vào nơi ấy sau nhiều năm hoạt động bí mật và công khai.

Lần này, bà phải đối mặt trực tiếp với những người đang tìm cách phá vỡ tổ chức mà bà vừa tham gia lãnh đạo.

2. Những cuộc thẩm vấn

Mục tiêu của mật thám Pháp rất rõ: tìm thông tin về tổ chức cách mạng, các cơ sở và những người đang hoạt động tại Nam Kỳ.

Các tư liệu của Báo Nhân Dân ghi nhận Nguyễn Thị Minh Khai bị tra tấn dã man tại Bót Catinat và sau đó tại Trại giam Phú Mỹ. Những hình thức tra tấn được nhắc đến rất khắc nghiệt.

Nhưng điều đáng chú ý nhất trong các tư liệu về những ngày ấy không nằm ở mức độ của những đòn tra tấn.

Nó nằm ở cách Nguyễn Thị Minh Khai đối diện với cuộc thẩm vấn.

Bà không để những thông tin về tổ chức và đồng chí rơi vào tay đối phương.

Theo một hồi ức được Báo Nhân Dân đăng lại, bà từng nói với người cùng bị giam rằng phải biết cách trả lời để vừa bảo vệ tổ chức, vừa hạn chế việc đối phương tiếp tục khai thác thông tin.

Đó là kinh nghiệm của một người đã nhiều năm hoạt động bí mật.

3. Một người từng trải qua nhà tù

Nguyễn Thị Minh Khai không phải lần đầu bước vào nhà tù.

Năm 1931, bà từng bị bắt tại Hồng Kông và trải qua những năm tháng tù đày. Sau khi được trả tự do, bà tiếp tục hoạt động cách mạng, sang Liên Xô, dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản rồi trở về Nam Kỳ.

Những trải nghiệm ấy khiến bà hiểu rất rõ nhà tù thực dân không chỉ là nơi giam giữ.

Đó còn là nơi đối phương tìm cách khai thác thông tin, phá vỡ tổ chức và làm suy yếu tinh thần của người bị bắt.

Vì vậy, trong những ngày ở Bót Catinat, điều bà cần bảo vệ trước hết không phải bản thân mình.

Đó là bí mật của tổ chức và sự an toàn của những người còn đang hoạt động bên ngoài.

4. Từ phòng giam đến một cuộc đấu tranh khác

Những ngày tại Bót Catinat chỉ là phần mở đầu của quãng đời tù đày cuối cùng của Nguyễn Thị Minh Khai.

Sau đó, bà còn bị chuyển qua Trại giam Phú Mỹ và Khám Lớn Sài Gòn. Các tư liệu lịch sử đều ghi nhận bà tiếp tục bị tra tấn nhưng không khuất phục.

Đặc biệt, ngay trong thời gian bị giam, bà vẫn tìm cách liên lạc với bên ngoài và tiếp tục tham gia chỉ đạo phong trào khi có điều kiện. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Báo Nhân Dân đều ghi nhận hoạt động này.

Như vậy, nhà tù không hoàn toàn cắt đứt Nguyễn Thị Minh Khai với phong trào.

Cánh cửa sắt có thể ngăn bà tiếp xúc trực tiếp với đồng chí bên ngoài, nhưng không thể ngay lập tức xóa bỏ vai trò của một cán bộ đã có nhiều năm kinh nghiệm tổ chức và lãnh đạo.

5. Những ngày đầu của chặng đường cuối

Từ Bót Catinat, Nguyễn Thị Minh Khai bước vào chặng đường cuối cùng của cuộc đời.

Khởi nghĩa Nam Kỳ nổ ra tháng 11/1940 trong khi bà đang bị giam. Sau đó, bà bị đưa ra xét xử và kết án tử hình.

Nhưng những ngày đầu tại Bót Catinat vẫn có một ý nghĩa riêng.

Đó là thời điểm người nữ cán bộ vừa rời khỏi hoạt động tự do, vừa phải đối mặt với hệ thống thẩm vấn của chính quyền thuộc địa.

Từ một người từng đứng trước hàng nghìn quần chúng ở Sài Gòn, từng phát biểu tại Moskva, Nguyễn Thị Minh Khai giờ đây chỉ còn một không gian rất hẹp trong nhà giam.

Nhưng chính trong không gian ấy, sự kiên định của bà tiếp tục được thể hiện qua cách giữ bí mật tổ chức và đối diện với những cuộc tra khảo.

Lời kết

Bót Catinat là một địa danh gắn với một trong những chương khắc nghiệt nhất của lịch sử đấu tranh cách mạng ở Sài Gòn.

Tại đây, Nguyễn Thị Minh Khai phải đối diện với những cuộc thẩm vấn và tra tấn sau khi bị bắt ngày 30/7/1940.

Những tư liệu còn lại cho thấy bà không khai báo những thông tin có thể gây tổn hại cho tổ chức và đồng chí, đồng thời trong thời gian bị giam vẫn tìm cách duy trì liên hệ với phong trào khi có điều kiện.

Từ Bót Catinat, con đường của bà tiếp tục dẫn đến Trại giam Phú Mỹ, Khám Lớn Sài Gòn, phiên tòa thực dân và cuối cùng là pháp trường Hóc Môn.

Nhưng ngay từ những ngày đầu trong nhà giam, một điều đã trở nên rõ ràng: việc bị bắt không chấm dứt trách nhiệm của Nguyễn Thị Minh Khai đối với những người đang tiếp tục hoạt động bên ngoài.