Nguyễn Thị Minh Khai và báo Dân Chúng – Cuộc đấu tranh trên mặt trận báo chí ở Sài Gòn

1. Một tờ báo xuất hiện giữa Sài Gòn

Ngày 22/7/1938, báo Dân Chúng ra số đầu tiên tại Sài Gòn.

Đây là cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Đông Dương, được xuất bản công khai trong bối cảnh phong trào dân chủ đang phát triển. Báo đặt tòa soạn tại Sài Gòn và nhanh chóng trở thành một trong những tờ báo có ảnh hưởng lớn trong phong trào báo chí cách mạng thời kỳ này.

Điều đặc biệt là những số đầu tiên của Dân Chúng được xuất bản không xin phép trước.

Ngay từ số 1, tờ báo đã đặt vấn đề tự do báo chí và công khai đấu tranh chống những hạn chế mà chính quyền thuộc địa áp đặt đối với báo chí Nam Kỳ.

Đó là một cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, nhưng diễn ra bằng những trang báo được in ngay giữa Sài Gòn.

2. Nguyễn Thị Minh Khai tham gia cuộc bút chiến

Trong hoạt động của phong trào dân chủ tại Sài Gòn những năm 1938–1939, Nguyễn Thị Minh Khai không chỉ tham gia công tác tổ chức và vận động quần chúng.

Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, nhờ có kiến thức và khả năng sử dụng tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Quảng Đông, bà đã cùng Lê Hồng Phong chuẩn bị các báo cáo và tham gia cuộc bút chiến trên báo Dân Chúng.

Đây là một nhiệm vụ khác hẳn những năm tháng hoạt động bí mật trước đó.

Trên báo chí công khai, cuộc đấu tranh diễn ra bằng lập luận, bằng bài viết, bằng việc phân tích các vấn đề chính trị và xã hội.

Nguyễn Thị Minh Khai đã đem kinh nghiệm hoạt động và khả năng lý luận của mình vào một mặt trận mới: mặt trận báo chí.

3. Những trang báo nói về quyền lợi của quần chúng

Dân Chúng không chỉ đăng những bài viết về tổ chức cách mạng.

Tờ báo dành nhiều nội dung cho những vấn đề mà người dân đang quan tâm: quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận, đời sống của người lao động, phong trào công nhân và những yêu cầu dân sinh, dân chủ.

Từ số đầu tiên, Dân Chúng đã phát động cuộc đấu tranh đòi tự do báo chí.

Đến tháng 8/1938, phong trào đấu tranh đã đạt một kết quả quan trọng: sắc lệnh ngày 30/8/1938 của Tổng thống Pháp về tự do báo chí ở Đông Dương, sau đó được cụ thể hóa đối với Nam Kỳ bằng nghị định ngày 7/10/1938.

Như vậy, những trang báo không chỉ phản ánh phong trào.

Chúng còn trở thành một phương tiện để tổ chức, cổ động và thúc đẩy phong trào ấy.

4. Cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng

Một trong những nội dung đáng chú ý của Dân Chúng là cuộc đấu tranh chống các quan điểm mà báo xác định là của phái Tờ-rốt-xkít.

Nguyễn Thị Minh Khai được Báo Nhân Dân ghi nhận là một diễn giả tại nhiều cuộc mít tinh lớn ở Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định, tham gia đấu tranh với những luận điệu của phái này và bảo vệ quan điểm của Đảng.

Vì thế, hoạt động của bà trên Dân Chúng không tách rời hoạt động diễn thuyết và vận động quần chúng.

Một vấn đề có thể được tranh luận trên trang báo, rồi tiếp tục được đưa ra tại các cuộc mít tinh.

Một lập luận trên mặt báo có thể trở thành nội dung để giải thích, thuyết phục và tập hợp quần chúng.

Báo chí và phong trào đường phố vì thế tạo thành hai mặt gắn bó với nhau.

5. Một năm ngắn ngủi nhưng để lại dấu ấn

Dân Chúng tồn tại từ ngày 22/7/1938 đến ngày 30/8/1939, ra 80 số. Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, chính quyền thuộc địa siết chặt kiểm duyệt và các quyền tự do dân chủ bị thu hẹp; tờ báo dừng xuất bản sau số 80.

Trong khoảng thời gian ấy, Dân Chúng đã trở thành một trong những tờ báo cách mạng công khai có ảnh hưởng lớn ở Đông Dương.

Với Nguyễn Thị Minh Khai, những hoạt động trên mặt báo là một phần trong chặng đường cuối của bà tại Sài Gòn trước khi bước vào những năm tháng khốc liệt hơn.

Từ diễn đàn Moskva năm 1935 đến các cuộc mít tinh ở Sài Gòn – Chợ Lớn, từ công tác vận động phụ nữ đến những bài viết trên Dân Chúng, hoạt động của bà ngày càng gắn với một phong trào quần chúng rộng lớn.

Lời kết

Báo Dân Chúng chỉ tồn tại hơn một năm, nhưng những trang báo ấy ghi lại một giai đoạn đặc biệt của lịch sử báo chí Việt Nam.

Giữa Sài Gòn, một tờ báo công khai đã lên tiếng về tự do báo chí, quyền lợi của quần chúng và những vấn đề chính trị của thời đại.

Nguyễn Thị Minh Khai góp mặt trong cuộc đấu tranh ấy bằng khả năng lý luận, kinh nghiệm hoạt động và những cuộc bút chiến trên mặt báo.

Nếu trước đó bà từng đứng trên diễn đàn Moskva để nói về phụ nữ Đông Dương, thì tại Sài Gòn, bà lại dùng một phương tiện khác để tiếp tục đưa tiếng nói của phong trào đến với đông đảo quần chúng: những trang báo Dân Chúng.

Đó là một chương ít được nhắc đến khi nói về Nguyễn Thị Minh Khai, nhưng nó cho thấy hình ảnh một nữ cán bộ không chỉ hoạt động trong tổ chức hay ngoài đường phố, mà còn trực tiếp tham gia vào cuộc đấu tranh tư tưởng bằng ngòi bút.