NGUYỄN THỊ MINH KHAI VÀ THÀNH ỦY SÀI GÒN – CHỢ LỚN – NHỮNG NĂM THÁNG HOẠT ĐỘNG GIỮA VÒNG VÂY MẬT THÁM

Thời kỳ lịch sử: 1936–1940 – phong trào dân chủ ở Nam Kỳ chuyển sang giai đoạn đấu tranh ngày càng quyết liệt dưới sự đàn áp của chính quyền thuộc địa.
1. Trở về giữa một Sài Gòn đầy biến động

Sau thời gian hoạt động và học tập ở nước ngoài, giữa năm 1936, Nguyễn Thị Minh Khai trở về nước. Bà được phân công tham gia Xứ ủy Nam Kỳ và giữ cương vị Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn.

Sài Gòn – Chợ Lớn lúc ấy vừa là trung tâm chính trị, kinh tế quan trọng của Nam Kỳ, vừa là nơi chính quyền thuộc địa tăng cường kiểm soát. Đối với người cán bộ cách mạng, hoạt động tại đây đồng nghĩa với việc thường xuyên phải đối mặt với sự theo dõi và truy lùng.

Nhưng Nguyễn Thị Minh Khai vẫn nhận nhiệm vụ và bước vào một chặng đường mới của cuộc đời mình.

2. Giữa phong trào quần chúng

Trong những năm 1936–1939, phong trào đấu tranh đòi các quyền tự do dân chủ, cơm áo và hòa bình phát triển ở Sài Gòn – Chợ Lớn và Nam Kỳ.

Trên cương vị Bí thư Thành ủy, Nguyễn Thị Minh Khai tham gia lãnh đạo phong trào, đồng thời chú trọng xây dựng tổ chức Đảng. Bà cũng quan tâm đến việc vận động phụ nữ và nâng cao nhận thức chính trị của chị em. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận trong thời gian này bà viết một cuốn sách giới thiệu phong trào đấu tranh của phụ nữ quốc tế nhằm tuyên truyền, giáo dục phụ nữ.

Công việc của một người lãnh đạo khi ấy không chỉ là những cuộc họp hay những quyết định lớn. Đó còn là việc giữ liên lạc, xây dựng cơ sở và duy trì phong trào trong một thành phố mà bộ máy mật thám luôn tìm cách phát hiện những người hoạt động cách mạng.

3. Khi vòng vây ngày càng siết chặt

Bước sang năm 1939–1940, tình hình chính trị thay đổi nhanh chóng. Chiến tranh thế giới thứ hai lan rộng, chính quyền thuộc địa tăng cường đàn áp phong trào cách mạng.

Ở Nam Kỳ, các cán bộ lãnh đạo lần lượt bị bắt. Những cơ sở cách mạng phải hoạt động trong điều kiện đặc biệt nguy hiểm. Theo một tư liệu của Báo Nhân Dân, ngày 30 tháng 7 năm 1940, Nguyễn Thị Minh Khai bị bắt tại khu vực đường Gia Long nối dài, cùng Nguyễn Hữu Tiến và một số cán bộ khác.

Chặng đường hoạt động ở Sài Gòn – Chợ Lớn của bà kết thúc bằng sự bắt bớ ấy, nhưng những gì bà gây dựng trong những năm trước đó đã trở thành một phần của phong trào cách mạng Nam Kỳ.

4. Người nữ Bí thư trong những ngày tù ngục

Sau khi bị bắt, Nguyễn Thị Minh Khai bị giam tại Khám Lớn Sài Gòn.

Ngay cả trong tù, bà vẫn tìm cách liên lạc với bên ngoài và tiếp tục tham gia lãnh đạo phong trào. Các tư liệu lịch sử ghi nhận bà giữ vững tinh thần, tranh thủ thời gian trong lao tù để truyền đạt kinh nghiệm đấu tranh cho những người cùng bị giam.

Sau Khởi nghĩa Nam Kỳ, bà bị chính quyền thuộc địa quy kết trách nhiệm lãnh đạo cuộc khởi nghĩa và bị kết án tử hình. Ngày 28 tháng 8 năm 1941, Nguyễn Thị Minh Khai bị xử bắn tại Hóc Môn.

Lời kết

Những năm tháng Nguyễn Thị Minh Khai hoạt động tại Sài Gòn – Chợ Lớn là một phần rất ngắn trong cuộc đời 31 năm của bà, nhưng đó là những năm tháng đầy thử thách.

Giữa một thành phố luôn bị mật thám theo dõi, bà vẫn cùng đồng đội gây dựng tổ chức, vận động quần chúng và duy trì phong trào. Đến khi bị bắt, con đường ấy vẫn không dừng lại: trong nhà tù, bà tiếp tục giữ vững tinh thần của một người chiến sĩ.

Ngày nay, khi cuộc sống đã đi qua những năm tháng chiến tranh và đàn áp ấy, chúng ta càng có lý do để trân trọng những người đã dành tuổi trẻ của mình cho độc lập dân tộc. Nguyễn Thị Minh Khai là một trong những con người như thế – một người phụ nữ đã sống và chiến đấu trong những năm tháng mà tự do, hòa bình còn là ước vọng phải đánh đổi bằng rất nhiều hy sinh.