Nguyễn Thị Rành – phong trào du kích địa phương và gia đình liệt sĩ

NGUYỄN THỊ RÀNH

Năm sinh – năm mất: 1900–1979

Quê quán: xã Phước Hiệp, huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh

Nguyễn Thị Rành, thường được gọi là má Tám Rành, sống ở vùng Phước Hiệp của Củ Chi. Bà lớn lên trong một gia đình nông dân, có mười người con. Khi kháng chiến diễn ra ngay trên mảnh đất có nhà mình, cuộc sống của bà gắn với phong trào du kích địa phương. Bà giúp việc nuôi giấu, tiếp tế và giữ liên lạc cho người tham gia kháng chiến. Công việc ấy không diễn ra ở một chiến trường xa: chính đường làng, đồng ruộng và những căn nhà quen thuộc cũng có thể trở thành nơi phải đề phòng những cuộc lùng bắt.

Trong hai cuộc kháng chiến, tám người con trai của bà lần lượt tham gia lực lượng cách mạng rồi hy sinh. Hai người cháu của gia đình cũng là liệt sĩ. Báo chí và những nơi tưởng niệm ở Củ Chi ghi tên bà cùng tám con và hai cháu để người đến sau biết mất mát ấy thuộc về những người có tên tuổi, không phải một con số vô danh. Gia đình tiếp tục đi qua từng năm tháng chiến tranh trong khi bà vẫn bám trụ với quê nhà. Bà vừa là mẹ của những người lính vừa là người tham gia phong trào, phải giữ an toàn cho người hoạt động trong hoàn cảnh bản thân và gia đình luôn có thể bị theo dõi.

Bà được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1978, khi còn sống. Danh hiệu này ghi nhận sự tham gia trực tiếp của bà trong kháng chiến tại Củ Chi. Nguyễn Thị Rành mất năm 1979, trước khi danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng được lập và truy tặng cho bà năm 1994. Hai mốc trao danh hiệu cách nhau hơn mười lăm năm, phản ánh hai khía cạnh gắn chặt với nhau của một cuộc đời: phần việc của chính bà trong phong trào cách mạng và nỗi đau của người mẹ có nhiều con cháu hy sinh.

Ở Củ Chi, nơi từng nổi tiếng với hệ thống địa đạo và những căn cứ trong lòng dân, câu chuyện về má Tám Rành thường được kể cho các đoàn tới thăm di tích. Những dấu mốc còn giữ được gắn với mảnh đất Phước Hiệp: tám người con trai và hai cháu của bà là liệt sĩ; bà được phong Anh hùng năm 1978, rồi được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng sau khi mất. Các dấu mốc ấy nói về một gia đình cụ thể đã sống, làm việc và chịu mất mát giữa chiến tranh kéo dài ở Củ Chi.

Tên Nguyễn Thị Rành được đặt cho những công trình và địa điểm tại Củ Chi; nhà lưu niệm ở địa phương là nơi thân nhân và các đoàn thể đến tưởng nhớ bà cùng những người con, người cháu đã mất. Việc ghi nhớ bà bằng tên thật và địa chỉ quê nhà giữ cho câu chuyện lịch sử nối được với những con người đã từng sống trên mảnh đất ấy. Qua cuộc đời má Tám Rành, có thể thấy sức nặng của chiến tranh không chỉ ở trận địa, mà còn trong những gia đình đã tiễn người thân ra đi và vẫn tiếp tục làm phần việc của mình.