Nguyễn Thị Ta (1915-2004)
Má Nguyễn Thị Ta sinh năm 1915, má quê gốc ở xã Trà Bường, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi - mảnh đất giàu truyền thống đấu tranh cách mạng. Mười lăm, mười sáu tuổi, má đã tham gia hoạt động bí mật, làm liên lạc, có lần cầm cờ tham gia đoàn biểu tình. Ông thân sinh ra má hoạt động cách mạng bị địch bắt. Má bới cơm thăm nuôi cha trong tù. Chồng của má - ông Trần Nguyên quê ở Hà Nam (Nam Hà) phiêu dạt vào Quảng Ngãi cũng tham gia hoạt động cách mạng. Ở ngoài đó, địch o ép quá, hai vợ chồng má tìm đường vào Trảng Bom làm mướn, phát rẫy nuôi nhau từ những năm 1936-1937. Năm 1945, hai vợ chồng má tham gia hoạt động cách mạng. Má bị địch bắt một lần, chúng tra hỏi, vì không có chứng cớ buộc phải thả má. Ông Nguyên bị bắt hai lần, lần thứ nhất, không tìm được chứng cớ, chúng giam mấy ngày rồi thả. Lần thứ hai, do một tên phản bội làm liên lạc công tác thành chiêu hồi chỉ điểm, ông bị bắt, chúng tra tấn dã man, đánh ông gãy mấy rẻ xương sườn rồi đày ông đi Côn Đảo, và đánh chết ông ngoài đó. Sau này có người bạn tù của ông từ Côn Đảo được tha về cho má hay là ông chết vào ngày rằm tháng tám năm năm tám, năm chín gì đó (bây giờ má cũng không nhớ được chính xác nữa, chỉ biết ngày rằm tháng tám là ngày giỗ ông). Má là một trong những gia đình cơ sở tiếp tế cho cách mạng tích cực ở Trảng Bom. Má kể, có năm rẫy trúng lớn thu được tới 120 giạ lúa, má chỉ để mấy giạ đủ ăn, còn ủng hộ cho cách mạng hết, không lấy một đồng xu. Ban ngày má đi làm, tranh thủ xay, giã chờ đêm đến, người đằng mình vào móc mang đi. Sáng sớm, má lại phải dậy quét sân, quét vườn, xóa hết dấu vết. Má sinh hạ hai lần, nhưng chỉ nuôi dưỡng được người con trai duy nhất - anh Trần Đức Lộc, sinh năm 1935. Anh từ biệt má gia nhập bộ đội chống Pháp khi còn rất trẻ (16 tuổi) và hy sinh anh dũng khi vừa qua tuổi 18 (tháng 10/1953) trong một chuyến đi bảo vệ cán bộ qua sông Đồng Nai. Một ngày của năm 1951, bộ đội đánh bót Trảng Bom xong là con má đi luôn theo mấy ảnh. Hồi đầu, anh Lộc ở Bộ đội 330, sau chuyển qua Bộ đội Lam Sơn. Và cũng từ đó, má không bao giờ gặp lại con nữa. Anh hy sinh rồi, đồng đội trong đơn vị còn giấu mãi vì sợ má buồn. Sau đình chiến năm 1954, bộ đội mình tập trung ở Xuyên Mộc để tập kết ra Bắc. Má lội bộ xuống tận Xuyên Mộc tìm con, gặp ngay người anh nuôi của con. Không giấu được nữa, đồng đội của anh Lộc khóc nói với má là anh Lộc đã hy sinh rồi. Anh Lộc hy sinh ở chân núi Bà Giăng, mồ chôn ở đó. Cho đến mãi sau này, má cũng không tìm được mộ của con. Sau khi con trai duy nhất hy sinh, hàng ngày má lui cui một mình trong căn nhà nhỏ - căn nhà tình nghĩa do Lâm trường Mã Đà xây tặng. Thi thoảng có hàng xóm qua lại chuyện trò, hoặc người con nuôi ở tận Lâm trường Hiếu Liêm hàng tháng có về thăm nom. Trên vách tường nhà má, ngoài tấm bằng Tổ quốc ghi công liệt sĩ Trần Đức Lộc, bằng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, Huy chương Kháng chiến hạng Nhất tặng má, Huân chương Độc lập hạng Ba tặng hai vợ chồng má, còn có tấm bằng khen của UBND tỉnh Đồng Nai tặng má về thành tích “Gia đình liệt sĩ chấp hành tốt chính sách của Đảng và Nhà nước”. Má được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994. Má qua đời ngày 16/2/2004.
