Nguyễn Thị Thanh Xuân – tham gia du kích và hoạt động cách mạng

NGUYỄN THỊ THANH XUÂN

Năm sinh: 1950

Quê quán: vùng Hương Thọ, Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế

Nguyễn Thị Thanh Xuân tham gia du kích ở xã Hương Thọ từ năm 1964, khi mới mười bốn tuổi. Ban đầu bà đưa tin, tiếp tế lương thực, làm chông và chuẩn bị các phương tiện thô sơ phục vụ lực lượng địa phương. Tháng 1 năm 1965, bà được giao nhiệm vụ xã đội phó kiêm tổ trưởng sản xuất vũ khí tự tạo. Một thiếu niên đảm nhiệm công việc ấy phải vừa học cách tổ chức người, vừa sống giữa những lần truy quét. Tư liệu về bà ghi lại việc tham gia các trận đánh ở địa phương trong hai năm tiếp theo, trong đó có một trận ở khu vực thôn La Khê trên thượng nguồn sông Hương năm 1966.

Năm 1967–1968, bà chuyển sang công tác phụ nữ và binh vận. Trong một trận tập kích khi nhóm đang hoạt động, một đồng đội là xã đội phó Nguyễn Văn Hóa hy sinh; bà Xuân bị mảnh đạn làm tổn thương nặng vùng cột sống. Vết thương khiến hai chân bà bị liệt, tỷ lệ thương tật được ghi nhận là 81%. Đời hoạt động của bà không kết thúc ở một dòng thành tích trận đánh: bà phải học cách sống và làm việc tiếp với thương tật kéo dài. Năm 1970, bà được đưa ra miền Bắc học văn hóa tại trường ở Hải Hưng. Sau chiến tranh, bà làm việc trong ngành lao động, thương binh và xã hội tại Bình Trị Thiên.

Con trai bà, Trần Minh Hải, sinh năm 1979, theo nghiệp quân đội. Anh trải qua nhiều cương vị ở đơn vị và trở thành phó tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Thừa Thiên Huế. Tháng 10 năm 2020, trong đợt mưa lũ ở miền Trung, anh cùng đoàn công tác lên khu vực thủy điện Rào Trăng 3 để thực hiện nhiệm vụ cứu hộ, giúp người dân. Ngày 13 tháng 10, anh hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Tin mất con đến với người mẹ từng mang thương tật chiến tranh trong một hoàn cảnh khác hẳn: đất nước đã hòa bình, nhưng người lính vẫn có thể mất khi đi cứu người.

Sau cái chết của con trai, bà Xuân tiếp tục ở Huế cùng gia đình, quan tâm đến con dâu và các cháu nội. Bà được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Danh hiệu gắn với sự hy sinh của Trần Minh Hải; đời bà còn có một lịch sử riêng của người nữ du kích, người bị thương nặng và người làm công tác xã hội sau ngày thống nhất. Kể đủ những chặng ấy mới thấy mẹ Xuân không chỉ là người nhận một tin báo tử năm 2020.

Từ cô gái tham gia du kích năm 1964 đến người mẹ của một sĩ quan hy sinh khi cứu hộ năm 2020 là hơn nửa thế kỷ. Quãng đời ấy đi qua chiến tranh, phục hồi sau thương tích, lao động thời bình và nỗi đau mất con. Các mốc 1965, 1968, 1970 và 2020 đặt cuộc đời bà vào đúng những việc bà và gia đình đã trải qua, giúp câu chuyện được kể bằng sự kiện thay vì chỉ bằng những lời ca ngợi chung.