Nguyễn Thị Thập – Nữ thủ lĩnh giữa đêm Khởi nghĩa Nam Kỳ

Thời kỳ lịch sử: 1928- từ phong trào cách mạng Nam Bộ trước Khởi nghĩa Nam Kỳ, kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đến thời kỳ đất nước thống nhất.

Phần 1: Cô gái Long Hưng tìm thấy con đường cách mạng

Nguyễn Thị Ngọc Tốt sinh ngày 10/10/1908 tại xã Long Hưng, huyện Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp.

Bà sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo.

Tuổi thơ của cô gái Long Hưng gắn với ruộng đồng, với những người lao động nghèo và với một vùng đất sau này trở thành một trong những địa bàn quan trọng của phong trào cách mạng Nam Bộ.

Khoảng năm 1928, khi mới khoảng 20 tuổi, Nguyễn Thị Ngọc Tốt tham gia Nông hội Đỏ ở địa phương, làm công tác thông tin liên lạc.

Đó là bước đầu tiên.

Không phải trên một diễn đàn lớn.

Không phải trong một cuộc mít tinh.

Mà từ những công việc rất âm thầm: truyền tin, liên lạc, xây dựng cơ sở.

Nhưng chính những công việc ấy đưa bà đến gần hơn với phong trào cách mạng.

Năm 1931, bà thoát ly gia đình lên Sài Gòn.

Tại đây, bà tiếp xúc với công nhân, thợ thuyền và những người lao động nghèo; tuyên truyền, vận động và xây dựng cơ sở cách mạng.

Cũng trong năm ấy, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và lấy bí danh Mười Thập, cái tên sau này trở thành tên tuổi gắn với cả cuộc đời hoạt động cách mạng của bà.

Từ Long Hưng đến Sài Gòn.

Từ một người phụ nữ nông dân đến một cán bộ cách mạng.

Con đường ấy mới chỉ bắt đầu.

Chú thích ảnh: Chân dung Nguyễn Thị Thập và tư liệu về quê hương Long Hưng – nơi bà sinh ra và bắt đầu hoạt động cách mạng.
Nguồn ảnh: Báo Đồng Tháp, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, tư liệu tỉnh Tiền Giang và tư liệu lịch sử địa phương.

Phần 2: Người nữ cán bộ bước vào Xứ ủy Nam Kỳ

Những năm đầu thập niên 1930, phong trào cách mạng ở Nam Bộ phát triển mạnh nhưng cũng phải đối mặt với sự đàn áp khốc liệt của chính quyền thực dân.

Nguyễn Thị Thập hoạt động tại nhiều địa bàn.

Sài Gòn.

Mỹ Tho.

Tân An.

Bến Tre.

Bà vừa xây dựng cơ sở, vừa vận động quần chúng, đặc biệt là những người lao động và phụ nữ.

Năm 1935, khi mới 27 tuổi, bà được bầu vào Xứ ủy Nam Kỳ.

Đó là một vị trí rất quan trọng.

Nhưng cũng chính trong năm ấy, bà bị thực dân Pháp bắt.

Bà bị kết án tù.

Nhà tù không khiến người phụ nữ trẻ từ bỏ con đường đã chọn.

Sau khi mãn hạn tù, bà trở về quê và tiếp tục hoạt động bí mật.

Năm 1938, bà lãnh đạo cuộc đấu tranh của nông dân Long Hưng chống thuế.

Chính quyền thực dân lại bắt bà.

Nhưng lần này, một điều bất ngờ xảy ra.

Hàng nghìn người dân Long Hưng, Long Định kéo đến đòi thả bà.

Sức ép của quần chúng buộc chính quyền phải trả tự do cho Nguyễn Thị Thập.

Chi tiết ấy cho thấy một điều quan trọng.

Người dân không chỉ biết đến bà với tư cách một cán bộ.

Họ tin bà.

Một cán bộ cách mạng có thể hoạt động bí mật.

Nhưng muốn phong trào tồn tại, người cán bộ phải có được lòng tin của nhân dân.

Nguyễn Thị Thập đã xây dựng được lòng tin ấy từ chính những năm tháng sống và hoạt động giữa người dân Long Hưng.

Và rồi năm 1940 đến.

Một cuộc khởi nghĩa lớn đang được chuẩn bị.

Lần này, Mười Thập không chỉ là người vận động quần chúng.

Bà sẽ trực tiếp đứng trong hàng ngũ lãnh đạo.

Chú thích ảnh: Bối cảnh phong trào nông dân, phong trào phụ nữ và hoạt động cách mạng tại Nam Bộ trong những năm 1930.
Nguồn ảnh: Báo Đồng Tháp, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và tư liệu lịch sử Nam Bộ.

Phần 3: Nữ chỉ huy giữa Khởi nghĩa Nam Kỳ

Năm 1940, Xứ ủy Nam Kỳ quyết định chuẩn bị khởi nghĩa.

Tại Mỹ Tho, công tác chuẩn bị diễn ra khẩn trương.

Các cơ sở cách mạng tổ chức lực lượng.

Luyện tập.

Rèn vũ khí.

Chuẩn bị truyền đơn.

Xây dựng căn cứ.

Vận động nhân dân.

Nguyễn Thị Thập được giao phụ trách lực lượng vũ trang tập trung của tỉnh Mỹ Tho, phối hợp với lực lượng tại chỗ để chuẩn bị giành chính quyền.

Một trong những địa bàn trọng điểm là Long Hưng – Tam Hiệp – Long Định.

Đây chính là quê hương của bà.

Nhưng giờ đây Long Hưng không còn chỉ là quê nhà.

Nó trở thành một trong những trung tâm của cuộc khởi nghĩa tại Mỹ Tho.

Ngày 22 rạng sáng 23/11/1940, lệnh khởi nghĩa được truyền tới Mỹ Tho.

Nguyễn Thị Thập cùng lực lượng của mình bước vào cuộc chiến.

Theo tư liệu của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, bà được phân công trong Ban Chỉ huy khởi nghĩa, theo dõi và chỉ đạo cánh quân đánh đồn Tam Hiệp.

Các cánh quân tiến lên.

Trống mõ vang lên.

Quần chúng nổi dậy.

Cánh quân do Nguyễn Thị Thập phụ trách đã phối hợp với lực lượng tại chỗ giành quyền làm chủ ở một số địa bàn như Tam Hiệp, Long Hưng, Long Định.

Đến ngày 23/11, chính quyền cách mạng tỉnh Mỹ Tho ra mắt nhân dân tại đình Long Hưng.

Nguyễn Thị Thập giữ vai trò Thường trực Ủy ban Cách mạng tỉnh Mỹ Tho.

Đình Long Hưng trở thành một trung tâm của chính quyền cách mạng trong những ngày ngắn ngủi ấy.

Nhưng cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ cuối cùng thất bại.

Thực dân Pháp nhanh chóng đàn áp.

Những người tham gia khởi nghĩa bị truy bắt.

Nhiều người hy sinh.

Nhưng những gì diễn ra ở Long Hưng đã trở thành một dấu mốc đặc biệt của lịch sử Nam Bộ.

Và Nguyễn Thị Thập là một trong những người phụ nữ trực tiếp đứng trong cuộc khởi nghĩa ấy.

Chú thích ảnh: Nguyễn Thị Thập trong tư liệu về Khởi nghĩa Nam Kỳ và đình Long Hưng – trung tâm chỉ huy của cuộc khởi nghĩa tại Mỹ Tho.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, Báo Đồng Tháp, Cổng thông tin tỉnh Tiền Giang và tư liệu Khởi nghĩa Nam Kỳ.

Phần 4: Người phụ nữ mang thai giữa đêm khởi nghĩa

Đây là một trong những chi tiết đặc biệt nhất trong cuộc đời Nguyễn Thị Thập, và cũng là chi tiết cần kể thật thận trọng vì nó xuất phát từ hồi ký và tư liệu được công bố về chính bà.

Khi Khởi nghĩa Nam Kỳ nổ ra vào tháng 11/1940, Nguyễn Thị Thập đang mang thai gần ngày sinh.

Nhưng bà vẫn tham gia chỉ huy lực lượng.

Trong hồi ký Từ đất Tiền Giang, bà kể lại rằng trong đêm khởi nghĩa, bà gần như quên mình đang mang thai, tóc búi cao, quần xắn đến gối và dùng khăn rằn thắt chặt bụng.

Hình ảnh ấy rất dễ khiến người kể chuyện muốn thêm thắt.

Nhưng không cần phải thêm.

Bởi bản thân sự thật đã đủ sức lay động.

Một người phụ nữ đang gần ngày sinh.

Một người mẹ sắp đón đứa con thứ ba.

Nhưng đêm ấy, bà vẫn ở giữa những người chuẩn bị nổi dậy.

Không phải vì bà không biết mình đang mang thai.

Mà vì trong hoàn cảnh ấy, bà đang giữ một nhiệm vụ mà tổ chức giao cho.

Cánh quân của bà tiến về các địa bàn được phân công.

Đồn Tam Hiệp bị tiến công.

Một số đồn ở khu vực Mỹ Tho bị nghĩa quân chiếm giữ.

Tại Long Hưng, chính quyền cách mạng được thành lập.

Nhưng chiến thắng ấy chỉ tồn tại trong một thời gian rất ngắn.

Quân Pháp phản công.

Cuộc khởi nghĩa bị đàn áp.

Và đối với Nguyễn Thị Thập, sau tiếng súng còn có một bi kịch riêng đang chờ phía trước.

Bà sẽ phải đối mặt với việc nuôi những đứa con nhỏ trong khi tiếp tục hoạt động bí mật.

Chú thích ảnh: Nguyễn Thị Thập trở lại các địa điểm gắn với Khởi nghĩa Nam Kỳ và căn cứ hoạt động tại Mỹ Tho.
Nguồn ảnh: Báo Đồng Tháp, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và tư liệu tỉnh Tiền Giang.

Phần 5: Khởi nghĩa thất bại – người mẹ gửi lại những đứa con

Sau Khởi nghĩa Nam Kỳ, chính quyền thực dân tiến hành đàn áp trên diện rộng.

Những người tham gia khởi nghĩa bị truy bắt.

Người chồng của Nguyễn Thị Thập, Lê Văn Giác, một cán bộ cách mạng ở Mỹ Tho, cũng bị địch bắt và sát hại.

Theo tư liệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và các nguồn lịch sử, ông để lại cho bà ba người con còn rất nhỏ: con trai đầu 11 tuổi, con gái thứ hai 2 tuổi và người con trai út mới 8 ngày tuổi.

Đây là một trong những đoạn đời đau đớn nhất của Nguyễn Thị Thập.

Bà vừa trải qua một cuộc khởi nghĩa thất bại.

Người chồng hy sinh.

Ba đứa con còn quá nhỏ.

Đứa con út mới chỉ tám ngày tuổi.

Trong hoàn cảnh ấy, bà phải đưa ra một lựa chọn khắc nghiệt.

Bà gửi các con lại cho người thân chăm sóc.

Rồi trở lại hoạt động cách mạng.

Không nên lãng mạn hóa quyết định ấy.

Bởi đó là một sự hy sinh rất đau đớn.

Một người mẹ không dễ dàng rời khỏi những đứa con của mình.

Nhưng Nguyễn Thị Thập hiểu rằng sau cuộc đàn áp, mạng lưới cách mạng ở Long Hưng và Mỹ Tho cần được khôi phục.

Bà trở lại gây dựng cơ sở.

Tiếp tục hoạt động bí mật.

Tiếp tục làm công việc mà mình đã bắt đầu từ hơn mười năm trước.

Có thể một người chiến sĩ hy sinh ngoài chiến trường được nhìn thấy bởi đồng đội.

Nhưng sự hy sinh của một người mẹ gửi con lại để tiếp tục hoạt động thường diễn ra âm thầm hơn.

Không có tiếng súng.

Không có tiếng hô.

Chỉ có một người mẹ phải rời khỏi những đứa con nhỏ của mình để tiếp tục con đường đã chọn.

Và chính sự lựa chọn ấy đã trở thành một phần rất đau đớn trong cuộc đời Nguyễn Thị Thập.

Chú thích ảnh: Tư liệu về Nguyễn Thị Thập, gia đình và phong trào cách mạng Nam Bộ sau Khởi nghĩa Nam Kỳ.
Nguồn ảnh: Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Đại biểu Nhân dân, Báo Quân đội nhân dân và tư liệu gia đình.

Phần 6: Từ những mất mát riêng đến ngày giành chính quyền

Sau Khởi nghĩa Nam Kỳ, Nguyễn Thị Thập tiếp tục gây dựng lại cơ sở cách mạng ở Mỹ Tho.

Cuối năm 1944, bà cùng các đồng chí ở Mỹ Tho và các tỉnh lân cận xúc tiến xây dựng tổ chức chuẩn bị cho một giai đoạn mới.

Rồi năm 1945 đến.

Nhật đầu hàng Đồng minh.

Thời cơ cách mạng xuất hiện.

Nguyễn Thị Thập tham gia lãnh đạo giành chính quyền tại tỉnh Mỹ Tho trong Cách mạng Tháng Tám.

Lần này, tình thế khác hẳn năm 1940.

Bốn năm trước, nghĩa quân Mỹ Tho đã đứng lên rồi bị đàn áp.

Nhưng những người còn sống vẫn tiếp tục.

Và đến tháng Tám năm 1945, chính quyền cách mạng giành thắng lợi.

Người phụ nữ từng chỉ huy lực lượng ở Long Hưng năm 1940 giờ đây chứng kiến một điều mà bốn năm trước tưởng như rất xa vời:

chính quyền về tay nhân dân.

Năm 1946, trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Nguyễn Thị Thập được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa I, là một trong những nữ đại biểu đầu tiên của Quốc hội Việt Nam.

Nhưng hòa bình không đến ngay.

Nam Bộ lại bước vào chiến tranh.

Nguyễn Thị Thập trở lại với công việc vận động phụ nữ.

Trong chín năm kháng chiến chống Pháp, bà giữ vai trò Bí thư Đảng đoàn Phụ nữ Nam Bộ, Hội trưởng Hội Phụ nữ Nam Bộ.

Những công việc của bà lúc này không chỉ là tổ chức phụ nữ tham gia kháng chiến.

Đó còn là động viên phụ nữ sản xuất.

Nuôi quân.

Giữ cơ sở.

Tham gia công tác xã hội.

Và đóng góp sức người, sức của cho cuộc kháng chiến.

Một lần nữa, Nguyễn Thị Thập đứng giữa những người phụ nữ Nam Bộ.

Những người phụ nữ mà bà đã dành phần lớn cuộc đời để vận động và tổ chức.

Chú thích ảnh: Nguyễn Thị Thập trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và hoạt động của phụ nữ Nam Bộ.
Nguồn ảnh: Báo Đồng Tháp, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và tư liệu kháng chiến.

Phần 7: Từ chiến khu Việt Bắc đến người đứng đầu phong trào phụ nữ Việt Nam

Năm 1954, sau Hiệp định Genève, Nguyễn Thị Thập tập kết ra miền Bắc.

Một lần nữa, cuộc đời bà bước sang một giai đoạn mới.

Năm 1955, bà được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam.

Năm 1956, bà được bầu làm Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Bà giữ cương vị này đến năm 1974 – tổng cộng 18 năm liên tục.

Đây là một thời kỳ đặc biệt.

Miền Bắc bước vào xây dựng đất nước.

Miền Nam tiếp tục đấu tranh.

Phong trào phụ nữ đứng trước những yêu cầu mới.

Nguyễn Thị Thập đặc biệt chú trọng đào tạo cán bộ nữ.

Bà hiểu rằng nếu muốn phong trào phụ nữ phát triển lâu dài, không thể chỉ dựa vào một vài cán bộ.

Phải có một đội ngũ phụ nữ được đào tạo.

Phải tạo điều kiện để phụ nữ tham gia quản lý xã hội.

Tham gia sản xuất.

Tham gia chính trị.

Và có tiếng nói trong gia đình cũng như ngoài xã hội.

Tại Đại hội Phụ nữ toàn quốc lần thứ III năm 1961, bà tiếp tục được bầu làm Chủ tịch Hội.

Phong trào thi đua “5 tốt” được phát động.

Đó là một giai đoạn mà phụ nữ Việt Nam được huy động tham gia trên nhiều lĩnh vực.

Nguyễn Thị Thập không chỉ là người đứng đầu một tổ chức.

Bà còn là tiếng nói của phụ nữ trong Quốc hội.

Bà liên tục là đại biểu Quốc hội từ khóa I đến khóa VI và giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội từ năm 1964 đến 1981.

Từ một cô gái Long Hưng làm công tác liên lạc, bà đã đi một chặng đường rất dài.

Nhưng chiến tranh vẫn tiếp tục.

Và trong những năm tháng ấy, Nguyễn Thị Thập lại phải đối mặt với những mất mát của một người mẹ.

Chú thích ảnh: Nguyễn Thị Thập tại chiến khu Việt Bắc và trong các hoạt động của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Quốc hội.
Nguồn ảnh: Báo Đồng Tháp, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Quốc hội Việt Nam và tư liệu lưu trữ.

Phần 8: Người mẹ có chồng và hai con trai hy sinh

Nguyễn Thị Thập được biết đến không chỉ là một nữ lãnh đạo cách mạng.

Bà còn là một người mẹ Việt Nam Anh hùng.

Trong chiến tranh, người chồng của bà đã hy sinh.

Sau đó, hai người con trai của bà cũng hy sinh trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Những tài liệu về cuộc đời bà thường nhắc đến hình ảnh một người mẹ phải chịu nhiều mất mát nhưng vẫn tiếp tục công tác.

Đó là một nỗi đau rất riêng.

Một người mẹ có thể vận động hàng triệu phụ nữ tham gia cách mạng.

Có thể phát biểu trước Quốc hội.

Có thể đứng trước những hội nghị lớn.

Nhưng khi trở về với đời sống riêng, bà vẫn là một người mẹ.

Vẫn có những đứa con.

Vẫn có ký ức về người chồng đã mất.

Và những khoảng trống mà chiến tranh để lại không thể được lấp đầy bằng bất kỳ chức vụ hay phần thưởng nào.

Nhưng Nguyễn Thị Thập không biến nỗi đau riêng thành sự tuyệt vọng.

Bà tiếp tục công việc.

Tiếp tục nói về phụ nữ.

Tiếp tục bảo vệ quyền lợi của phụ nữ.

Tiếp tục tham gia Quốc hội.

Tiếp tục đóng góp cho đất nước.

Đó là điều làm hình ảnh Nguyễn Thị Thập trở nên đặc biệt.

Bà không phải người không biết đau.

Trái lại, chính vì đã trải qua mất mát quá lớn, bà càng hiểu giá trị của hòa bình và của một gia đình được sống bên nhau.

Vì thế, khi nhìn lại cuộc đời bà, chúng ta không nên chỉ nhìn vào những danh hiệu.

Hãy nhìn vào cái giá mà bà và gia đình đã phải trả.

Người chồng hy sinh.

Hai người con trai hy sinh.

Nhưng người mẹ ấy vẫn tiếp tục sống, tiếp tục làm việc cho đến khi tuổi cao.

Năm 1985, Nguyễn Thị Thập được trao Huân chương Sao Vàng, phần thưởng cao quý của Nhà nước. Cùng năm, bà được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Chú thích ảnh: Nguyễn Thị Thập trong những năm cuối đời và các tư liệu ghi nhận những đóng góp, mất mát của bà và gia đình.
Nguồn ảnh: Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Báo Quân đội nhân dân, Quốc hội Việt Nam và tư liệu gia đình.

Phần 9: Người phụ nữ dành cả cuộc đời cho đất nước

Nguyễn Thị Thập tiếp tục công tác cho đến năm 1980, sau đó nghỉ hưu.

Nhưng bà vẫn tham gia nhiều hoạt động của Mặt trận và các tổ chức xã hội.

Bà mất ngày 19/3/1996 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Gần 88 năm cuộc đời.

Gần 70 năm hoạt động cách mạng.

Từ một cô gái Long Hưng tham gia Nông hội Đỏ năm 1928.

Đến nữ cán bộ Xứ ủy Nam Kỳ.

Người chỉ huy lực lượng trong Khởi nghĩa Nam Kỳ.

Người lãnh đạo giành chính quyền ở Mỹ Tho năm 1945.

Đại biểu Quốc hội khóa I.

Người đứng đầu phong trào phụ nữ Việt Nam trong 18 năm.

Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong 17 năm.

Một người mẹ có chồng và hai con trai hy sinh.

Và cuối cùng là một người phụ nữ đã sống đến ngày đất nước thống nhất, hòa bình và bước vào thời kỳ xây dựng lại sau chiến tranh.

Nhìn lại hành trình ấy, điều nổi bật nhất không phải là số lượng chức vụ.

Mà là sự liên tục của một lựa chọn.

Từ khi còn rất trẻ, Nguyễn Thị Thập đã chọn đứng về phía những người dân nghèo.

Và lựa chọn ấy theo bà suốt cuộc đời.

Bà không rời bỏ người dân khi phong trào khó khăn.

Không rời bỏ tổ chức sau nhà tù.

Không rời bỏ cuộc đấu tranh sau thất bại của Khởi nghĩa Nam Kỳ.

Không rời bỏ công việc sau những mất mát của gia đình.

Và cũng không dừng lại khi đất nước bước vào hòa bình.

Năm 1985, Huân chương Sao Vàng được trao cho bà.

Nhưng nếu phải chọn một hình ảnh để nhớ về Nguyễn Thị Thập, có lẽ không phải hình ảnh một nữ lãnh đạo đứng trên lễ đài.

Mà là hình ảnh người phụ nữ Long Hưng năm 1940.

Đang mang thai.

Đang ở giữa một cuộc khởi nghĩa.

Vẫn đứng cùng đồng đội và nhân dân.

Bởi chính ở đó, chúng ta thấy rõ nhất con người của bà.

Một người phụ nữ.

Một người mẹ.

Một người chiến sĩ.

Một người lãnh đạo.

Tất cả cùng tồn tại trong một con người.

Chú thích ảnh: Chân dung Nguyễn Thị Thập những năm cuối đời và các công trình tưởng niệm bà tại quê hương Long Hưng.
Nguồn ảnh: Báo Đồng Tháp, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và tư liệu tỉnh Tiền Giang.

Lời kết: Người mẹ Long Hưng và những năm tháng không thể quên

Có những câu chuyện lịch sử khiến người ta nhớ vì một trận đánh.

Có những câu chuyện khiến người ta nhớ vì một chiến thắng.

Nhưng câu chuyện về Nguyễn Thị Thập lại khiến người ta nhớ bởi một con người đã đi qua quá nhiều mất mát mà vẫn không dừng bước.

Bà bắt đầu từ một vùng quê nghèo ở Long Hưng.

Năm 1928, bà làm công tác liên lạc cho Nông hội Đỏ.

Năm 1931, bà vào Đảng.

Năm 1935, bà trở thành Xứ ủy viên Nam Kỳ.

Rồi nhà tù.

Rồi trở về.

Rồi lại hoạt động.

Đến năm 1940, khi Khởi nghĩa Nam Kỳ nổ ra, bà trực tiếp tham gia lãnh đạo lực lượng ở Mỹ Tho.

Điều đặc biệt là khi ấy bà đang mang thai gần ngày sinh.

Nhưng bà vẫn đứng giữa cuộc khởi nghĩa.

Long Hưng nổi dậy.

Tam Hiệp bị tiến công.

Chính quyền cách mạng được thành lập tại Mỹ Tho.

Rồi tất cả nhanh chóng chìm trong đàn áp.

Khởi nghĩa thất bại.

Người chồng của bà hy sinh.

Ba đứa con còn rất nhỏ.

Đứa con út mới tám ngày tuổi.

Người mẹ ấy phải gửi các con lại cho người thân chăm sóc để tiếp tục hoạt động.

Đó là một quyết định mà người ngoài có thể nói bằng vài dòng.

Nhưng một người mẹ phải sống với quyết định ấy cả đời.

Và chiến tranh chưa dừng lại ở đó.

Hai người con trai của bà sau này cũng hy sinh.

Nguyễn Thị Thập trở thành một người mẹ mang trong mình những mất mát mà không một lời kể nào có thể diễn tả hết.

Nhưng bà vẫn tiếp tục.

Năm 1945, bà tham gia giành chính quyền ở Mỹ Tho.

Năm 1946, bà bước vào Quốc hội khóa I.

Trong kháng chiến chống Pháp, bà lãnh đạo phong trào phụ nữ Nam Bộ.

Sau năm 1954, bà ra miền Bắc.

Rồi trở thành Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Bà dành nhiều năm đấu tranh cho sự tham gia của phụ nữ vào đời sống chính trị, xã hội và gia đình.

Bà tham gia Quốc hội.

Tham gia công tác Mặt trận.

Đóng góp vào những chính sách liên quan đến phụ nữ, trong đó có quá trình xây dựng và thực hiện Luật Hôn nhân và Gia đình.

Nhưng khi nhắc đến bà, có lẽ điều quan trọng nhất không phải là những chức vụ ấy.

Mà là câu hỏi:

Một người phụ nữ đã mất chồng, mất hai người con trai, vì sao vẫn có thể tiếp tục đứng lên?

Không ai có thể trả lời thay bà.

Và chúng ta cũng không nên tự đặt vào miệng bà những lời mà bà chưa từng nói.

Chỉ có thể nhìn vào cuộc đời bà.

Và thấy rằng:

Bà đã không để nỗi đau riêng làm mình quay lưng với đất nước.

Đó là điều đáng kính phục.

Nhưng đồng thời, chúng ta cũng cần nhớ rằng phía sau hình ảnh một nữ lãnh đạo kiên cường là một người mẹ đã chịu những nỗi đau rất thật.

Vì thế, câu chuyện về Nguyễn Thị Thập không nên chỉ được kể như một câu chuyện về “nữ anh hùng”.

Nó cần được kể như câu chuyện về một con người.

Một người con gái.

Một người vợ.

Một người mẹ.

Một người chiến sĩ.

Một người lãnh đạo.

Và tất cả những vai trò ấy đều đã phải trả giá bằng những năm tháng rất thật.

Khi bà đứng giữa Long Hưng trong đêm Khởi nghĩa Nam Kỳ, bà có thể chưa biết tương lai sẽ thế nào.

Khi bà gửi những đứa con nhỏ lại để trở lại hoạt động, bà cũng không thể biết cuộc chiến còn kéo dài bao lâu.

Khi chồng và các con lần lượt hy sinh, bà càng không thể biết mình còn phải chịu bao nhiêu mất mát nữa.

Nhưng bà vẫn bước tiếp.

Có lẽ đó chính là điều mà thế hệ hôm nay cần nhớ nhất.

Hòa bình không chỉ được đổi bằng những trận đánh lớn.

Hòa bình còn được đổi bằng những người mẹ gửi con lại cho người thân.

Bằng những người vợ tiễn chồng ra đi rồi không bao giờ gặp lại.

Bằng những người phụ nữ vừa làm mẹ vừa làm cách mạng.

Bằng những người đã sống trong một thời đại mà ngày mai không bao giờ được bảo đảm.

Nguyễn Thị Thập đã đi qua thời đại ấy.

Và bà sống đủ lâu để nhìn thấy đất nước thống nhất.

Đó là điều mà rất nhiều đồng chí của bà không có được.

Những người đã hy sinh trong Khởi nghĩa Nam Kỳ không nhìn thấy năm 1945.

Những người hy sinh trong kháng chiến chống Pháp không nhìn thấy năm 1954.

Những người hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ không nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Nhưng Nguyễn Thị Thập đã sống đến năm 1996.

Bà mang theo trong mình ký ức của cả một thế kỷ.

Ký ức về những người đã nằm xuống.

Và có lẽ chính vì vậy, cuộc đời bà cũng là một lời nhắc nhở đối với những người còn sống:

đừng quên cái giá của hòa bình.

Ngày nay, khi chúng ta đứng trước đình Long Hưng, trước nhà thờ Nguyễn Thị Thập, hay nhìn một bức ảnh cũ của bà, điều cần giữ lại không chỉ là sự tự hào.

Mà còn là lòng biết ơn.

Biết ơn một người phụ nữ đã đem tuổi trẻ của mình cho đất nước.

Biết ơn một người mẹ đã chịu những mất mát không gì bù đắp.

Biết ơn những người chồng, người con và đồng đội của bà đã hy sinh.

Và biết ơn cả một thế hệ phụ nữ Nam Bộ đã đứng lên trong những năm tháng mà sự sống của họ luôn bị đe dọa.

Nguyễn Thị Thập đã ra đi năm 1996.

Nhưng câu chuyện của bà vẫn còn ở lại.

Ở Long Hưng.

Ở Mỹ Tho.

Trong lịch sử phong trào phụ nữ Việt Nam.

Trong Quốc hội.

Và trong ký ức của những người biết rằng:

đằng sau một đất nước hòa bình hôm nay là những người đã từng chấp nhận mất đi những gì quý giá nhất của đời mình.

Nguyễn Thị Thập là một trong những người như thế.

Một người phụ nữ của thời hoa lửa.

Một người mẹ của những người đã hy sinh.

Và một con người mà chúng ta có thể cúi đầu trước lịch sử bằng tất cả sự trân trọng và biết ơn.

Chú thích ảnh: Chân dung Nguyễn Thị Thập và các địa điểm tưởng niệm gắn với cuộc đời, sự nghiệp của bà tại Long Hưng.
Nguồn ảnh: Báo Đồng Tháp, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và tư liệu tỉnh Tiền Giang.