NGUYỄN THỊ TRỊ

Bình Đông, Bình Sơn là địa bàn gần vùng chiến sự Vạn Tường, nơi cuộc chiến diễn ra quyết liệt. Gia đình có người tham gia cách mạng thường bị theo dõi, bắt bớ và tra khảo để tìm cơ sở. Người phụ nữ ở lại vừa chăm sóc con, vừa bảo vệ thông tin, che chở người thân và đối diện với nguy cơ mất mát. Sau chiến tranh, việc quy tập người thân về nghĩa trang quê nhà trở thành niềm an ủi lớn.

Mẹ Nguyễn Thị Trị gắn bó cả đời với vùng Bình Đông. Mẹ lập gia đình và sinh hai người con trai. Trong chiến tranh, chồng và một người con của Mẹ hy sinh. Những dữ kiện được nguồn chính thức công bố cho thấy Mẹ không chỉ chịu mất mát mà còn nhiều lần bị đối phương bắt, tra khảo và đánh đập vì có người thân tham gia cách mạng.

Dù bị ép cung, Mẹ không khai báo thông tin gây nguy hiểm cho cơ sở và người thân. Sau hòa bình, phần mộ chồng và con được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Đông năm 2007. Ở tuổi cao, Mẹ vẫn cùng người con trai út Huỳnh Thuận đến thắp hương trong các dịp lễ, tết và ngày giỗ. Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ngãi nhận phụng dưỡng Mẹ.

Sự kiện tiêu biểu trong câu chuyện là những lần Mẹ bị bắt và tra khảo. Đối phương muốn từ Mẹ có được thông tin về người thân và cơ sở cách mạng. Mẹ chịu đòn roi nhưng không khai. Việc giữ im lặng bảo vệ mạng lưới hoạt động và những người đang chiến đấu, thể hiện một hình thức đóng góp trực tiếp của người mẹ ở hậu phương.

Nhiều năm sau, Mẹ đến Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Đông thắp hương tại phần mộ liệt sĩ Huỳnh Cội và liệt sĩ Huỳnh An. Nguồn chú thích ảnh xác nhận hai phần mộ gắn với chồng và con trai của Mẹ, nhưng bài viết không công bố đầy đủ từng năm sinh, năm hy sinh. Vì vậy, câu chuyện không tự bổ sung các mốc còn thiếu. Sự đoàn tụ trong nghĩa trang giúp gia đình có nơi tưởng niệm cụ thể sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi.