Nguyễn Thị Út (Út Tịch) Nữ Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân của Việt Nam
Nguyễn Thị Út (Út Tịch) – Người phụ nữ Nam Bộ với câu chuyện “Còn cái lai quần cũng đánh”
Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, có những người phụ nữ không xuất hiện trước lịch sử bằng những chức vụ lớn hay những chiến công được ghi chép dài trong sách vở. Họ bước vào chiến tranh từ những căn nhà nhỏ, những cánh đồng, những xóm làng Nam Bộ, rồi từ cuộc sống của một người mẹ, một người vợ trở thành những chiến sĩ trực tiếp tham gia chiến đấu. Nguyễn Thị Út, thường được gọi thân mật là Út Tịch, là một trong những hình ảnh tiêu biểu như vậy. Cuộc đời của bà gắn với vùng đất Nam Bộ trong những năm chiến tranh và trở thành biểu tượng cho sức mạnh, sự gan góc và ý chí của người phụ nữ Việt Nam. Câu chuyện về Út Tịch đặc biệt ở chỗ bà không phải một con người xa lạ với cuộc sống đời thường. Bà là một người phụ nữ có gia đình, có con nhỏ, từng trải qua cảnh nghèo khó, nhưng khi chiến tranh đẩy quê hương vào vòng nguy hiểm, bà đã lựa chọn đứng lên chiến đấu.
Nguyễn Thị Út sinh năm 1920 tại xã Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Tuổi thơ của bà gắn với cuộc sống nghèo khó của người dân Nam Bộ dưới thời thuộc địa. Gia đình đông con, hoàn cảnh thiếu thốn khiến bà phải đi ở từ khi còn nhỏ. Những năm tháng ấy giúp bà sớm hiểu được sự cơ cực của người dân nghèo. Đến khi trưởng thành, Nguyễn Thị Út lập gia đình và có những người con. Cuộc sống của một người phụ nữ nông thôn khi ấy vốn đã nhiều vất vả, nhưng chiến tranh khiến cuộc sống gia đình càng trở nên khó khăn và nguy hiểm. Những người phụ nữ như bà vừa phải chăm lo gia đình, vừa phải đối mặt với sự kiểm soát, đàn áp và những cuộc càn quét diễn ra tại các vùng nông thôn Nam Bộ.
Bước ngoặt trong cuộc đời Nguyễn Thị Út đến khi bà tham gia hoạt động cách mạng. Ban đầu, công việc của bà gắn với những nhiệm vụ tưởng như rất bình thường: làm liên lạc, nuôi giấu cán bộ, vận động người dân và tham gia các hoạt động ở địa phương. Nhưng chính những công việc đó đưa bà ngày càng gần với cuộc đấu tranh. Người phụ nữ vốn quen với công việc đồng áng dần trở thành một chiến sĩ có kinh nghiệm. Bà hiểu từng con đường, từng bờ ruộng, từng xóm làng và biết cách dựa vào sự che chở của nhân dân để hoạt động. Ở Nam Bộ, cuộc chiến không chỉ diễn ra giữa những đơn vị quân đội lớn mà còn diễn ra ngay trong từng làng quê, nơi người dân phải tìm cách tồn tại giữa những cuộc càn quét và sự truy lùng.
Điều làm nên hình ảnh Út Tịch không chỉ là việc bà tham gia chiến đấu mà còn là cách bà kết hợp giữa vai trò của một người mẹ, một người phụ nữ và một người chiến sĩ. Trong hoàn cảnh chiến tranh, bà có những người con nhỏ nhưng vẫn tham gia hoạt động. Hình ảnh người mẹ Nam Bộ vừa chăm con vừa tham gia kháng chiến trở thành một biểu tượng đặc biệt. Đó không phải là sự lựa chọn dễ dàng. Mỗi lần rời gia đình để làm nhiệm vụ đều có nghĩa là bà phải chấp nhận nguy hiểm và không biết mình có thể trở về hay không. Nhưng đối với bà, bảo vệ gia đình và bảo vệ quê hương không phải hai điều hoàn toàn tách biệt. Khi quê hương còn chiến tranh, cuộc sống bình thường của gia đình cũng không thể được bảo đảm.
Tên tuổi Út Tịch gắn liền với những hoạt động chiến đấu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Bà không chỉ làm công tác vận động và hậu cần mà còn trực tiếp tham gia đánh địch. Những người phụ nữ Nam Bộ thời ấy thường phải tận dụng mọi thứ có trong tay để phục vụ chiến đấu, từ việc đưa tin, dẫn đường, vận chuyển lương thực, thuốc men cho đến trực tiếp cầm súng. Chính từ môi trường đó, Nguyễn Thị Út ngày càng trưởng thành trong chiến đấu và trở thành một cán bộ, chiến sĩ được đồng đội và nhân dân tin tưởng.
Một trong những câu nói gắn liền với hình tượng Út Tịch là “Còn cái lai quần cũng đánh”. Câu nói được biết đến rộng rãi qua tác phẩm Người mẹ cầm súng của nhà văn Nguyễn Thi, lấy nguyên mẫu từ cuộc đời Nguyễn Thị Út. Câu nói ấy sau này trở thành một biểu tượng văn học và cách mạng, thể hiện quyết tâm chiến đấu đến cùng của người phụ nữ Nam Bộ. Tuy nhiên, khi đưa câu chuyện vào một dự án lịch sử như “Câu chuyện thời hoa lửa”, điều quan trọng là phải phân biệt giữa nhân vật lịch sử Nguyễn Thị Út và hình tượng văn học được xây dựng trong tác phẩm. Người mẹ cầm súng không phải là một bản tiểu sử thuần túy, mà là tác phẩm văn học được xây dựng từ nguyên mẫu người thật. Vì vậy, câu chuyện về Út Tịch nên được trình bày trên cơ sở tư liệu lịch sử, đồng thời có thể nhắc đến tác phẩm của Nguyễn Thi như một cách mà cuộc đời bà được lưu giữ trong văn hóa Việt Nam.
Điểm đặc biệt của Út Tịch là bà không phải hình ảnh của một người phụ nữ chỉ biết chịu đựng chiến tranh. Bà chủ động bước vào cuộc chiến. Trong những trận đánh và hoạt động cách mạng, bà cùng đồng đội tìm cách đối phó với những cuộc càn quét, bảo vệ cơ sở và hỗ trợ lực lượng cách mạng. Những kinh nghiệm của một người sinh ra và lớn lên ở nông thôn Nam Bộ giúp bà hiểu rất rõ địa hình và cách dựa vào nhân dân. Chính nhân dân là nơi che chở, cung cấp thông tin, lương thực và tạo nên mạng lưới giúp những người hoạt động cách mạng có thể tồn tại trong hoàn cảnh bị truy lùng.
Nhưng nếu chỉ kể Út Tịch như một nữ chiến sĩ gan dạ thì vẫn chưa đủ để hiểu hết câu chuyện. Điều khiến cuộc đời bà trở nên đặc biệt chính là sự giằng co giữa chiến đấu và gia đình. Bà là một người mẹ có con nhỏ. Trong chiến tranh, những đứa trẻ phải lớn lên trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác với trẻ em thời bình. Người mẹ vừa phải bảo vệ con, vừa phải thực hiện nhiệm vụ. Có những lúc bà phải gửi con cho người thân hoặc đồng bào chăm sóc để tiếp tục hoạt động. Đằng sau hình ảnh người phụ nữ cầm súng là những nỗi lo rất đời thường: con mình có được ăn no không, có an toàn không, mình có còn được gặp con hay không. Chính những điều bình dị ấy làm cho câu chuyện về Út Tịch trở nên gần gũi hơn.
Năm 1960, phong trào Đồng khởi bùng lên mạnh mẽ ở nhiều địa phương Nam Bộ, mở ra một giai đoạn mới của cuộc đấu tranh. Không khí đấu tranh tại các vùng nông thôn thay đổi nhanh chóng. Người dân tham gia phá thế kìm kẹp, xây dựng cơ sở và hỗ trợ lực lượng cách mạng. Những người phụ nữ như Út Tịch cũng trở thành một lực lượng quan trọng. Họ vừa tham gia đấu tranh chính trị, vừa làm công tác hậu cần, liên lạc và khi cần thiết trực tiếp chiến đấu. Hình ảnh ấy cho thấy chiến tranh ở Nam Bộ không chỉ là cuộc đối đầu của những người lính trên chiến trường mà còn là cuộc đấu tranh của cả cộng đồng.
Cuộc đời Nguyễn Thị Út sau đó tiếp tục gắn với những năm tháng chiến tranh ác liệt. Bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích trong chiến đấu và công tác. Nhưng điều đáng nhớ nhất không nằm ở danh hiệu. Điều quan trọng là từ một người phụ nữ nghèo ở miền Tây Nam Bộ, bà đã trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh. Những người phụ nữ ấy không đứng bên ngoài lịch sử. Họ chính là một phần của lịch sử.
Năm 1968, Nguyễn Thị Út hy sinh trong một trận chiến tại chiến trường miền Nam. Bà ra đi khi chiến tranh vẫn còn tiếp diễn, khi đất nước vẫn chưa thống nhất. Bà không được chứng kiến ngày 30/4/1975, không được nhìn thấy những đoàn quân tiến vào Sài Gòn và cũng không được sống trong những năm tháng hòa bình mà thế hệ của bà đã chiến đấu để hướng tới. Đó là một trong những điều khiến những câu chuyện về người lính và người dân thời chiến trở nên day dứt: rất nhiều người đã hy sinh trước khi ngày mà họ mong đợi đến.
Sau này, hình ảnh Nguyễn Thị Út được lưu giữ qua nhiều hình thức, đặc biệt là qua tác phẩm Người mẹ cầm súng của nhà văn Nguyễn Thi. Văn học đã giúp câu chuyện của bà vượt ra khỏi phạm vi một tiểu sử cá nhân để trở thành hình tượng về người mẹ Nam Bộ trong chiến tranh. Nhưng phía sau hình tượng ấy vẫn là một con người có thật, một người phụ nữ từng sống, từng làm mẹ, từng chiến đấu và cuối cùng hy sinh giữa những năm tháng khốc liệt nhất của đất nước.
Điều quan trọng nhất mà câu chuyện Út Tịch để lại không chỉ là sự gan dạ. Đó còn là hình ảnh người phụ nữ bước ra khỏi giới hạn của cuộc sống riêng để gánh lấy một phần vận mệnh của quê hương. Trong chiến tranh, họ có thể là người mẹ, người vợ, người nông dân, người giao liên và cũng có thể là người lính. Chính từ những con người bình dị ấy mà lịch sử được tạo nên.
Nguyễn Thị Út – Út Tịch không chỉ được nhớ đến như “nữ anh hùng Nam Bộ”, mà còn như hình ảnh một người mẹ đã mang cả tình yêu gia đình và quê hương vào cuộc chiến. Câu chuyện của bà nhắc chúng ta rằng phía sau mỗi trang sử về chiến thắng luôn có những con người bình thường đã phải đánh đổi những điều quý giá nhất của cuộc đời mình.
