Nguyễn Thiện Thuật – Người thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy

Cuối thế kỷ XIX, quá trình thực dân Pháp mở rộng và củng cố quyền kiểm soát tại Việt Nam vấp phải sự chống trả của nhiều lực lượng. Sau khi Chiếu Cần Vương được ban bố năm 1885, nhiều cuộc khởi nghĩa tiếp tục phát triển ở các địa phương. Tại vùng đồng bằng Bắc Bộ, một trong những phong trào nổi bật là khởi nghĩa Bãi Sậy, gắn liền với tên tuổi của Nguyễn Thiện Thuật.

Nguyễn Thiện Thuật sinh năm 1844, quê ở vùng Hưng Yên. Ông từng làm quan dưới triều Nguyễn. Khi thực dân Pháp ngày càng mở rộng sự kiểm soát tại Bắc Kỳ, Nguyễn Thiện Thuật tham gia hoạt động chống Pháp và sau đó trở thành một trong những người lãnh đạo quan trọng của phong trào kháng chiến tại địa phương.

Tên gọi Bãi Sậy bắt nguồn từ đặc điểm của vùng căn cứ, nơi có những khu vực đầm lầy và lau sậy rậm rạp. Trong điều kiện lực lượng và trang bị không thể so sánh với quân Pháp, việc am hiểu địa hình trở thành một lợi thế quan trọng của nghĩa quân.

Sau khi phong trào Cần Vương phát triển mạnh từ năm 1885, Nguyễn Thiện Thuật tiếp tục tập hợp lực lượng và tổ chức kháng chiến. Hoạt động của nghĩa quân Bãi Sậy diễn ra chủ yếu tại Hưng Yên và lan sang một số vùng lân cận ở đồng bằng Bắc Bộ.

Thay vì duy trì một đội quân lớn để đối đầu trực diện với quân Pháp trong những trận đánh kéo dài, nghĩa quân tổ chức lực lượng phân tán và linh hoạt hơn. Địa hình nhiều sông ngòi, đầm lầy và những khu vực cây cối rậm rạp giúp họ có điều kiện di chuyển, ẩn náu và tiến hành các hoạt động chống lại đối phương.

Tuy nhiên, việc duy trì một phong trào kháng chiến lâu dài tại vùng đồng bằng cũng có những khó khăn riêng. Quân Pháp có điều kiện kiểm soát các tuyến giao thông, tiến hành những cuộc truy quét và gây sức ép lên các khu vực được xem là cơ sở của nghĩa quân. Khi sự kiểm soát của chính quyền thuộc địa ngày càng được củng cố, không gian hoạt động của phong trào cũng bị thu hẹp.

Đến cuối thập niên 1880, khởi nghĩa Bãi Sậy gặp ngày càng nhiều khó khăn. Nguyễn Thiện Thuật sau đó rời Việt Nam sang Trung Quốc. Phong trào vẫn còn được một số lực lượng tiếp tục duy trì trong một thời gian trước khi dần tan rã.

Nguyễn Thiện Thuật sống những năm cuối đời ở Trung Quốc và qua đời vào năm 1926. Dù không trở về chứng kiến đất nước giành được độc lập, tên tuổi ông vẫn gắn với một trong những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của phong trào Cần Vương ở Bắc Bộ.

Điểm đáng chú ý trong câu chuyện Nguyễn Thiện Thuật và nghĩa quân Bãi Sậy là cách con người tận dụng chính điều kiện của địa phương để đối phó với một lực lượng mạnh hơn. Nghĩa quân không thể thay đổi sự chênh lệch về vũ khí hay nguồn lực, nhưng họ có thể lựa chọn cách hoạt động phù hợp hơn với địa hình và khả năng của mình.

Điều đó cho thấy một hạn chế không nhất thiết chỉ là bất lợi nếu chúng ta biết nhìn lại những nguồn lực đang có. Khi không có được điều kiện giống người khác, giải pháp không phải lúc nào cũng là cố gắng bắt chước cách làm của họ. Đôi khi cần bắt đầu từ câu hỏi: mình đang có gì, hiểu điều gì tốt nhất và đâu là cách phù hợp với hoàn cảnh thực tế?

Với người trẻ hôm nay, bài học này có thể áp dụng rất rõ trong học tập và hoạt động tập thể. Một nhóm ít người, kinh phí hạn chế hay phương tiện không đầy đủ không nhất thiết phải thực hiện một chương trình giống hệt đơn vị có nguồn lực lớn. Biết thiết kế công việc dựa trên nguồn lực thực tế đôi khi quan trọng hơn việc cố tạo ra một kế hoạch vượt quá khả năng của chính mình.

Khởi nghĩa Bãi Sậy cuối cùng không thể đánh bại được bộ máy thuộc địa của thực dân Pháp. Tuy nhiên, phong trào vẫn là một phần của làn sóng kháng chiến rộng lớn cuối thế kỷ XIX, cho thấy sự chống đối của người Việt trước quá trình mất độc lập không chỉ diễn ra ở một vài trung tâm mà xuất hiện tại nhiều địa phương với những cách thức khác nhau.

Từ vùng lau sậy và đầm lầy của đồng bằng Bắc Bộ, Nguyễn Thiện Thuật cùng nghĩa quân đã duy trì một cuộc đấu tranh trong điều kiện đầy khó khăn. Câu chuyện Bãi Sậy vì thế không chỉ nhắc về lòng yêu nước, mà còn cho thấy giá trị của việc hiểu địa bàn, hiểu nguồn lực và lựa chọn cách hành động phù hợp với chính hoàn cảnh của mình.