Nguyễn Thông
NGƯỜI THẮP LỬA YÊU NƯỚC BÊN SÔNG CÀ TY
NGUYỄN THÔNG – NGƯỜI THẮP LỬA YÊU NƯỚC BÊN SÔNG CÀ TY
Họ và tên: Nguyễn Thông (tên thật: Nguyễn Hữu Thông)
Ngày, tháng, năm sinh: 13 tháng 7 năm 1827
Ngày, tháng, năm mất: 27 tháng 7 năm 1884
Ngày tham gia phong trào yêu nước: Năm 1859 (khi quân Pháp tấn công Gia Định)
Sự nghiệp/Chiến công tiêu biểu: Lãnh đạo sĩ phu chống Pháp tại Nam Kỳ; sáng lập Ngọa Du Sào và Liên Thành thư quán tại Phan Thiết, khai mở trí tuệ và tinh thần yêu nước làm tiền đề cho Trường Dục Thanh sau này.
Dù sinh ra ở Long An, nhưng cuộc đời và ngọn lửa chống Pháp của nhà sĩ phu Nguyễn Thông lại gắn liền sâu sắc với vùng đất Phan Thiết. Năm 1859, khi tiếng súng của liên quân Pháp - Tây Ban Nha nổ rộ ở Gia Định, Nguyễn Thông dâng sny tấu xin tòng quân. Ông cùng các sĩ phu Nam Kỳ trực tiếp tham gia tổ chức tuyến phòng thủ và cổ vũ tinh thần kháng chiến của nhân dân.
Khi ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ rơi vào tay giặc, không chịu sống dưới ách thống trị của thực dân, Nguyễn Thông dẫn dắt gia đình và nhiều sĩ phu yêu nước "tỵ địa" ra Phan Thiết. Tại đây, bên dòng sông Cà Ty thơ mộng, ông dựng nên Ngọa Du Sào và vận động thành lập Đồng Lợi Tế. Nguyễn Thông không dùng gươm giáo trên chiến trường, mà dùng ngòi bút, sách vở và tư tưởng đổi mới để chống lại chính sách ngu dân của thực dân Pháp.
Những năm tháng cuối đời ở Phan Thiết, Nguyễn Thông dốc toàn bộ tâm huyết mở mang điền địa, bốc thuốc chữa bệnh và truyền bá tư tưởng tự cường cho thanh niên địa phương. Chính nền tảng văn hóa và tinh thần dân tộc do ông gieo mầm tại Phan Thiết đã trở thành cái nôi nuôi dưỡng Trường Dục Thanh – nơi người thanh niên Nguyễn Tất Thành dừng chân dạy học năm 1910 trên hành trình tìm đường cứu nước.
