NGUYỄN THỨC ĐƯỜNG (TRẦN HỮU LỰC) – NGƯỜI VÕ SĨ CÁCH MẠNG LẤY CÁI CHẾT GIỮ TRỌN LỜI THỀ NON NƯỚC

Sinh năm 1885 tại làng Đông Chữ (nay là xã Nghi Trung, huyện Nghi Lộc, Nghệ An), Nguyễn Thức Đường, hiệu Càn Kiệm, khi xuất dương lấy tên Trần Hữu Lực, lớn lên trong một gia đình nho học và yêu nước. Cha ông – cụ Nguyễn Thức Tự – là bậc sĩ phu tiết tháo, từng dạy học cho Phan Bội Châu, người sau này trở thành lãnh tụ phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX.

Ngay từ thiếu niên, Nguyễn Thức Đường đã nổi bật bởi dáng vẻ tuấn tú, tính cách cương cường và chí khí khác thường. Phan Bội Châu từng nhận xét: ông mang “thái độ như một nhà võ sĩ đời xưa”. Mới 15 tuổi, đọc được Lưu Cầu huyết lệ, Nguyễn Thức Đường bỏ hẳn con đường khoa cử, chọn con đường bạo động cứu nước, từng trừng trị một tên tay sai phản quốc – hành động khiến ông sớm trở thành cái gai trong mắt thực dân.

Để bảo toàn lực lượng, ông được đưa sang Nhật Bản, học tại Đồng Văn thư viện, rồi sau khi bị trục xuất, sang Trung Quốc, vừa lao động kiếm sống, vừa học tiếng Hoa. Nhờ ý chí và năng lực, ông vào học Quảng Tây Lục quân học đường, đổi quốc tịch Trung Hoa, rèn luyện quân sự như một sĩ quan thực thụ. Ba năm học tập khắc nghiệt đã biến ông thành một người chỉ huy gan dạ, kỷ luật nghiêm minh, khiến binh sĩ phải kính sợ.

Sau Cách mạng Tân Hợi 1911, phong trào yêu nước Việt Nam có thời cơ mới. Năm 1912, Việt Nam Quang Phục hội ra đời, Trần Hữu Lực được giao phụ trách quân vụ, cùng Hoàng Trọng Mậu soạn Tuyên cáo Quang Phục hội, kêu gọi đồng bào đứng lên giành độc lập. Khi bị chính quyền Quảng Đông phản bội, ông tự nguyện sang Xiêm La, tổ chức lực lượng Việt kiều vũ trang, thành lập được đội quân hơn 60 người, dự định vượt Lào đánh vào Trung Bộ.

Nhưng thực dân Pháp cấu kết với chính quyền Xiêm đã bắt được ông trên một chuyến tàu, giao cho Pháp. Bị giam tại Hỏa Lò, ông bị dụ dỗ, tra tấn dã man, song một lời cũng không khai, giữ trọn bí mật cho tổ chức và đồng chí.

Ngày 22/1/1916, thực dân Pháp đưa Nguyễn Thức Đường và Hoàng Trọng Mậu ra trường bắn Bạch Mai xử tử. Trước họng súng kẻ thù, người chiến sĩ ấy hiên ngang ngã xuống, để lại hình ảnh bất tử của một võ sĩ cách mạng lấy máu mình làm lời thề độc lập.