Nguyễn Trãi - Bậc Anh Hùng Dân Tộc, Danh Nhân Văn Hóa Thế Giới
Nguyễn Trãi — Bậc Anh Hùng Dân Tộc, Danh Nhân Văn Hóa Thế Giới
Nguyễn Trãi (1380 – 1442), hiệu là Cức Trai, quê gốc ở chí Linh (Hải Dương) sau dời về Nhị Khê (Thường Tín, Hà Nội ngày nay). Ông là một đại thần, một nhà tư tưởng, nhà quân sự, nhà chính trị kiệt xuất và là một đại thi hào của dân tộc Việt Nam. Năm 1980, UNESCO đã chính thức công nhận Nguyễn Trãi là Danh nhân Văn hóa Thế giới.
Xuất thân khoa bảng và biến cố nợ nước thù nhà
Nguyễn Trãi là con trai của Nguyễn Phi (Thái học sinh thời Trần, quan nhà Hồ) và bà Trần Thị Thái (con gái của Quan Tư Trần Nguyên Hãn).
Năm 1400: Nguyễn Trãi đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ) dưới triều nhà Hồ khi mới 20 tuổi và ra làm quan.
Năm 1407: Nhà Minh tràn sang xâm lược Đại Việt. Nhà Hồ thất bại, cha ông là Nguyễn Phi bị giặc bắt giải về Yên Kinh (Trung Quốc). Nguyễn Trãi theo cha đến tận biên giới Nam Quan, định đi theo phụng dưỡng. Nhưng cha ông đã khuyên ông quay về: "Con hãy trở về rửa thù cho nước, trả nợ cho cha, đó mới là đại hiếu!"
Khắc ghi lời dặn của cha, ông quay về, vượt qua sự vây ráp của giặc Minh để tìm đường cứu nước.
Quân sư kiệt xuất của Khởi nghĩa Lam Sơn
Sau nhiều năm ẩn nấp và quan sát, Nguyễn Trãi tìm đến núi rừng Thanh Hóa dâng bản Bình Ngô sách (sách lược đánh đuổi quân Minh) cho Lê Lợi. Sách lược của ông tập trung vào tư tưởng cốt lõi: "Mưu phạt tâm công" (đánh vào lòng người là trên hết) và "Viễn giao cận công".
Trở thành "bộ não" quân sự và ngoại giao bên cạnh Lê Lợi:
Ông trực tiếp soạn thảo hàng trăm thư từ ngoại giao gửi cho các tướng giặc Minh (vừa dụ hàng, vừa uy hiếp tinh thần), góp phần làm tan rã ý chí chiến đấu của kẻ thù mà không tốn nhiều xương máu.
Đặt nền móng cho tư tưởng lấy dân làm gốc: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân / Quân điếu phạt trước lo trừ bạo".
Tác giả của "Bình Ngô Đại Cáo" và di sản văn học đồ sộ
Sau khi cuộc kháng chiến chống quân Minh thắng lợi hoàn toàn năm 1427, Nguyễn Trãi thừa lệnh Vua Lê Thái Tổ soạn thảo Bình Ngô Đại Cáo (1428) — bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của dân tộc Việt Nam.
Tác phẩm không chỉ khẳng định chủ quyền độc lập dân tộc mà còn tỏa sáng tư tưởng nhân đạo, đại nghĩa của Đại Việt:
"Đem đại nghĩa để thắng hung tàn, Lấy chí nhân để thay cường bạo."
Ngoài ra, ông để lại kho tàng văn thơ phong phú cả bằng chữ Hán và chữ Nôm như: Ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập (đặt nền móng cho thơ Nôm Việt Nam), Dư địa chí (cuốn địa lý lịch sử đầu tiên của nước ta)...
