Nguyễn Trãi - Bậc đại anh hùng vì nước vì dân

Giữa những trang sử hào hùng chống ngoại xâm, Nguyễn Trãi hiện lên như một biểu tượng kiệt xuất về trí tuệ và lòng yêu nước, người đã đem tâm huyết cả đời mình dốc lòng vì sự thái bình của dân tộc.

Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu là Ức Trai, quê gốc ở Chi Ngại (Chí Linh, Hải Dương) sau dời về Nhị Khê (Thường Tín, Hà Nội). Mồ côi mẹ từ 6 tuổi, ông sớm chịu ảnh hưởng sâu sắc lòng yêu nước thương dân từ cha là Nguyễn Phi Khanh và ông ngoại Trần Nguyên Đán. Năm 1400, ông đỗ Thái học sinh và cùng cha ra làm quan cho nhà Hồ.

Năm 1407, giặc Minh xâm lược, cha ông bị bắt sang Trung Quốc. Nghe lời dặn của cha trở về tìm cách cứu nước, Nguyễn Trãi bị địch giam lỏng tại Đông Quan. Trốn thoát khỏi tay giặc, ông náu mình trong nhân dân, nhận ra chân lý "muốn cứu nước phải dựa vào dân". Ông tìm theo Lê Lợi, dâng Bình Ngô sách và trở thành quân sư kiệt xuất của khởi nghĩa Lam Sơn với tư tưởng nền tảng: "Đem đại nghĩa để thắng hung tàn / Lấy chí nhân để thay cường bạo".

Đầu năm 1428, sau khi quét sạch quân thù, ông viết áng hùng văn Bình Ngô đại cáo mừng đất nước bình yên. Dù hăm hở xây dựng xã hội thịnh trị, ông lại bị bọn gian thần gièm pha, nghi oan và chỉ giao chức "nhàn quan". Buồn phiền trước thời thế, ông xin lui về ở ẩn tại núi rừng Côn Sơn.

Mấy tháng sau, Lê Thái Tông vời ông ra lại giúp nước. Tuy nhiên, vụ án Lệ Chi Viên cay đắng xảy ra vào tháng 9/1442 khiến ông chịu án tru di tam tộc cực kỳ thảm khốc. Phải hơn 20 năm sau (1464), Lê Thánh Tông mới minh oan cho ông bằng câu thơ bất tử: "Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo" (Lòng Ức Trai tỏa rạng văn chương).

Nguyễn Trãi là danh nhân toàn tài số 1 trong lịch sử Việt Nam ở các lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao và văn học với các tác phẩm kinh điển như Bình Ngô đại cáo, Quốc âm thi tập. Năm 1980, ông được tổ chức UNESCO vinh danh là Danh nhân Văn hóa Thế giới.