Nguyễn Trãi — Người đặt nền móng cho văn học dân tộc
Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Nguyễn Trãi (1380–1442), hiệu là Ức Trai, đứng ở vị trí một đỉnh cao chói lọi. Ông không chỉ là nhà chiến lược quân sự kiệt xuất, nhà chính trị đại tài mà còn là Danh nhân Văn hóa Thế giới, người đặt nền móng vững chắc cho nền văn học dân tộc. Cuộc đời ông là sự hòa quyện trọn vẹn giữa tài năng, lý tưởng sống vì dân vì nước và những bi kịch lịch sử sâu sắc.
Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống hiếu học và yêu nước, Nguyễn Trãi sớm tiếp thu tinh hoa tri thức thời đại. Khi đất nước rơi vào tay quân Minh xâm lược, nghe lời dặn dò sâu sắc của cha, ông trở về tìm đường cứu nước. Nguyễn Trãi dâng Bình Ngô sách, gia nhập nghĩa quân Lam Sơn và trở thành cánh tay đắc lực của chủ tướng Lê Lợi. Với chiến lược "Tâm công" đánh vào lòng người cùng tài năng ngoại giao kiệt xuất, ông đã góp phần quan trọng quét sạch quân xâm lược, giành lại độc lập cho dân tộc.
Sau đại thắng năm 1428, Nguyễn Trãi viết Bình Ngô đại cáo bản Tuyên ngôn Độc lập bất hủ khẳng định chủ quyền và vị thế quốc gia. Dưới triều Lê, ông tiếp tục dốc sức xây dựng đất nước thái bình, chăm lo đời sống nhân dân. Tuy nhiên, cuộc đời người trí thức lớn ấy lại khép lại bằng thảm án Lệ Chi Viên bi thương vào năm 1442, khiến ông chịu án oan tru di ba họ. Phải đến năm 1464, vua Lê Thánh Tông mới chính thức minh oan, trả lại sự sạch trong cho tên tuổi của ông.
Di sản Nguyễn Trãi để lại vô cùng đồ sộ. Tư tưởng "nhân nghĩa" của ông được nâng lên tầm cao mới, gắn liền với lòng yêu nước và ý thức lấy dân làm gốc: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân / Quân điếu phạt trước lo trừ bạo". Về văn học, ông để lại những tác phẩm kiệt xuất như Bình Ngô đại cáo, Quân trung từ mệnh tập, cùng hai tập thơ Ức Trai thi tập (chữ Hán) và Quốc âm thi tập (chữ Nôm) đánh dấu sự phát triển vượt bậc của tiếng Việt.
Nguyễn Trãi là kết tinh trọn vẹn của tài năng và nhân cách Việt Nam. Sự nghiệp cùng tư tưởng của ông mãi là niềm tự hào lớn lao, một biểu tượng bất tử vượt qua mọi giới hạn của thời gian.
