NGUYỄN TRÃI – TƯ MÃ TRÍ TUỆ, DANH NHÂN VĂN HÓA VÀ "BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO"

Trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn thần thánh, nếu Lê Lợi là ngọn cờ tập hợp lực lượng thì Nguyễn Trãi chính là linh hồn tri thức, người cố vấn chiến lược tài tình, góp phần quyết định vào thắng lợi cuối cùng của dân tộc.

Nguyễn Trãi (1380 – 1442), hiệu là Ức Trai, quê ở Nhị Khê (Thường Tín, Hà Nội ngày nay). Ông là con trai của Nguyễn Trãi (Nguyễn Trãi) - học giả nổi tiếng, và là cháu ngoại của Trần Nguyên Hãn (Tư đồ Trần Nguyên Hãn/Trần Nguyên Đán). Sinh ra trong gia đình giàu truyền thống văn học và yêu nước, Nguyễn Trãi đỗ Thái học sinh từ sớm và từng làm quan dưới triều nhà Hồ.

Khi nhà Hồ sụp đổ, nước mất nhà tan, nghe lời dặn của cha "hãy rửa thù cho nước, trả ơn cho nhà", Nguyễn Trãi đã vượt qua bao vòng kìm kẹp của quân Minh để tìm đến Lam Sơn theo Lê Lợi. Ông đã dâng bản "Bình Ngô sách" – chiến lược đánh giặc bằng tư tưởng và lòng dân, nhấn mạnh: "Mưu phạt tâm công" (đánh vào lòng người là thượng sách).

Trong suốt 10 năm kháng chiến, Nguyễn Trãi là người soạn thảo các thư từ ngoại giao gửi cho các tướng Minh, dùng ngòi bút sắc bén làm tan rã tinh thần chiến đấu của kẻ thù mà không cần tốn nhiều xương máu. Ông đã đúc kết tư tưởng nhân nghĩa cao đẹp của dân tộc: "Rực rỡ thay tư tưởng nhân nghĩa/ Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân/ Quân phạt bạo trước lo trừ hại".

Sau khi đất nước hoàn toàn giải phóng năm 1428, Nguyễn Trãi thừa lệnh Lê Lợi soạn thảo "Bình Ngô đại cáo" – áng "thiên cổ hùng văn" tổng kết toàn bộ cuộc kháng chiến vĩ đại, khẳng định chủ quyền dân tộc và mở ra kỷ nguyên bình yên cho đất nước. Bài cáo không chỉ là bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của dân tộc mà còn là đỉnh cao của tư tưởng nhân văn và lòng tự hào dân tộc.

Nguyễn Trãi không chỉ là một nhà chiến lược quân sự, một nhà ngoại giao tài ba mà còn là một nhà thơ, nhà văn hóa lớn được UNESCO công nhận là Danh nhân văn hóa thế giới. Cuộc đời ông tuy chịu nhiều bi kịch cá nhân nhưng tư tưởng nhân nghĩa và những đóng góp của ông vẫn sống mãi cùng lịch sử dân tộc.