Nguyễn Trãi và bản Bình Ngô đại cáo – Áng thiên cổ hùng văn
Trong lịch sử Việt Nam, Nguyễn Trãi là một nhân vật đặc biệt. Ông không chỉ là nhà chính trị, nhà quân sự mà còn là một nhà văn hóa lớn. Tên tuổi ông gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và bản Bình Ngô đại cáo nổi tiếng. Đầu thế kỷ XV, nước ta bị quân Minh xâm lược và đặt dưới ách đô hộ. Trước tình cảnh ấy, Nguyễn Trãi mang trong mình nỗi đau mất nước và khát vọng giành lại độc lập cho dân tộc. Năm 1418, khi Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, Nguyễn Trãi tham gia và trở thành một trong những người có vai trò quan trọng bên cạnh vị thủ lĩnh nghĩa quân. Ông không chỉ góp sức bằng tài năng văn chương mà còn tham gia hoạch định đường lối, sách lược và công tác ngoại giao. Trong những năm kháng chiến, Nguyễn Trãi đã soạn nhiều văn thư gửi quân Minh, dùng lý lẽ để khẳng định chính nghĩa của cuộc đấu tranh và thuyết phục đối phương chấm dứt chiến tranh.Năm 1427, nghĩa quân Lam Sơn giành thắng lợi quyết định. Quân Minh thất bại, đất nước từng bước được khôi phục nền độc lập. Sau chiến thắng ấy, Nguyễn Trãi được giao soạn thảo bản Bình Ngô đại cáo theo lệnh của Lê Lợi. Tác phẩm được hoàn thành vào năm 1428, tổng kết cuộc kháng chiến và tuyên bố nền độc lập của Đại Việt. Mở đầu tác phẩm, Nguyễn Trãi khẳng định tư tưởng nhân nghĩa và chân lý về chủ quyền của dân tộc. Ông nhắc đến lịch sử lâu đời, lãnh thổ, phong tục và những triều đại riêng của nước Đại Việt. Đồng thời, ông cũng tố cáo những tội ác của quân Minh và ca ngợi cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta. Bản cáo được xem như lời tuyên bố chiến thắng, đánh dấu sự kết thúc của hai mươi năm đô hộ và mở ra một thời kỳ mới cho đất nước. Tuy nhiên, cuộc đời Nguyễn Trãi về sau lại gặp một bi kịch lớn. Năm 1442, ông bị kết án oan trong vụ án Lệ Chi Viên và gia đình chịu án tru di tam tộc. Đến năm 1464, vua Lê Thánh Tông mới chính thức minh oan cho ông. Nguyễn Trãi ra đi trong oan khuất, nhưng tư tưởng và những đóng góp của ông vẫn sống mãi. Bình Ngô đại cáo không chỉ là một tác phẩm văn học xuất sắc mà còn là bản tuyên ngôn về độc lập, chủ quyền và lòng tự hào dân tộc.
