Nguyễn Trãi và Bình Ngô Đại Cáo

Nguyễn Trãi và Bình Ngô đại cáo

Ngày ấy, đất nước Đại Việt vừa trải qua hơn hai mươi năm chìm trong khói lửa.

Quân Minh tràn vào xâm lược, chiếm đóng nhiều vùng đất và áp đặt ách cai trị lên nhân dân. Cuộc sống của người dân vô cùng cực khổ. Làng mạc bị tàn phá, người dân bị bắt đi phu, đi lính, nhiều gia đình phải ly tán.

Trong những năm tháng ấy, có một người luôn đau đáu với vận mệnh của đất nước. Đó là Nguyễn Trãi, hiệu Ức Trai.

Nguyễn Trãi sinh năm 1380. Ông là người thông minh, học rộng, có tài về văn chương, chính trị và quân sự. Khi cha ông là Nguyễn Phi Khanh bị quân Minh bắt, Nguyễn Trãi càng nung nấu quyết tâm tìm con đường cứu nước.

Sau này, ông tìm đến Lê Lợi, người đang dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn.

Nguyễn Trãi đem tài năng của mình giúp Lê Lợi. Ông không chỉ tham gia bàn việc quân mà còn viết thư gửi các tướng quân Minh, kêu gọi họ đầu hàng và phân tích cho họ thấy rằng cuộc chiến xâm lược Đại Việt là phi nghĩa.

Ông tin rằng muốn giành được độc lập phải dựa vào nhân dân.

Nguyễn Trãi từng khẳng định:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân.”

Theo ông, đánh giặc không phải chỉ để giành chiến thắng, mà mục đích cuối cùng là đem lại cuộc sống bình yên cho người dân.

Những năm tháng gian khổ

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ban đầu không hề dễ dàng.

Nghĩa quân ít người, thiếu lương thực và vũ khí, trong khi quân Minh có lực lượng mạnh hơn rất nhiều.

Có những lúc nghĩa quân rơi vào tình thế hiểm nghèo.

Nhưng Lê Lợi không đầu hàng.

Nguyễn Trãi cũng không nản chí.

Ông cùng các tướng lĩnh tìm cách xây dựng lực lượng, vận động nhân dân và từng bước làm cho nghĩa quân ngày càng mạnh.

Thời gian trôi qua, những người nông dân, thanh niên và hào kiệt từ nhiều nơi lần lượt tìm đến với nghĩa quân.

Từ một lực lượng nhỏ bé, nghĩa quân Lam Sơn dần trở thành một đội quân hùng mạnh.

Các trận đánh liên tiếp diễn ra.

Quân Minh từ chỗ chiếm ưu thế bắt đầu thất thế.

Cuối cùng, sau những chiến thắng lớn, đặc biệt là các trận đánh quyết định năm 1427, quân Minh buộc phải rút khỏi Đại Việt.

Đất nước đã giành lại được độc lập.

Một nhiệm vụ đặc biệt

Năm 1428, sau khi cuộc kháng chiến thắng lợi, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế.

Nhưng chiến thắng ấy cần được tuyên bố với toàn dân.

Lê Lợi giao cho Nguyễn Trãi một nhiệm vụ đặc biệt:

Viết một bài cáo để công bố cho nhân dân biết đất nước đã đánh thắng quân Minh và nền độc lập của Đại Việt đã được khôi phục.

Nguyễn Trãi nhận nhiệm vụ.

Ông ngồi trước trang giấy.

Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, trước mắt ông không chỉ là những dòng chữ.

Ông nhớ đến những năm tháng đất nước chìm trong đau thương.

Ông nhớ những người dân đã chết vì chiến tranh.

Ông nhớ những người lính Lam Sơn đã hy sinh.

Ông nhớ những ngày nghĩa quân thiếu lương thực, thiếu vũ khí nhưng vẫn kiên quyết chiến đấu.

Và ông nhớ đến ngày đất nước được tự do.

Tất cả những cảm xúc ấy được ông gửi vào từng câu chữ.

Lời khẳng định về Đại Việt

Nguyễn Trãi mở đầu bài cáo bằng tư tưởng nhân nghĩa.

Ông viết:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo.”

Rồi ông khẳng định:

“Như nước Đại Việt ta từ trước,
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu.”

Đó không chỉ là những câu văn.

Đó là lời khẳng định mạnh mẽ rằng Đại Việt là một quốc gia độc lập, có nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục và lịch sử riêng.

Nguyễn Trãi nhắc đến các triều đại của Đại Việt và đặt chúng ngang hàng với các triều đại phương Bắc.

Ông muốn nói với tất cả mọi người rằng:

Đại Việt có chủ quyền. Đại Việt có lịch sử. Đại Việt có nền văn hóa riêng. Không một thế lực nào có quyền xâm phạm đất nước này.

Lời tố cáo quân xâm lược

Sau đó, giọng văn của Nguyễn Trãi trở nên mạnh mẽ.

Ông kể lại những tội ác của quân Minh đối với nhân dân.

Ông viết:

“Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn,
Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ.”

Đó là tiếng nói của một người đã nhìn thấy nỗi đau của nhân dân.

Nguyễn Trãi không chỉ kể lại lịch sử.

Ông đứng về phía những người dân vô tội.

Ông muốn cả nước và hậu thế hiểu rằng cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là một cuộc chiến chính nghĩa, nhằm cứu dân và giành lại độc lập.

Từ yếu thành mạnh

Nguyễn Trãi cũng không giấu những khó khăn mà nghĩa quân Lam Sơn từng trải qua.

Có những lúc quân ít, lương thực cạn kiệt, tình thế vô cùng nguy hiểm.

Nhưng nghĩa quân không bỏ cuộc.

Họ có một thứ sức mạnh lớn hơn vũ khí:

Đó là lòng dân.

Người dân giúp nghĩa quân lương thực.

Người dân cung cấp tin tức.

Người dân dẫn đường.

Nhiều người trực tiếp tham gia chiến đấu.

Nhờ vậy, nghĩa quân ngày càng mạnh.

Nguyễn Trãi hiểu rằng chính sức mạnh của nhân dân đã góp phần làm nên chiến thắng.

Ngày quân Minh thất bại

Rồi những chiến thắng lớn liên tiếp đến.

Quân Minh bị đánh bại.

Những đạo quân cứu viện từ phương Bắc tiến vào cũng bị chặn đánh.

Thế trận hoàn toàn thay đổi.

Từ một đội quân phải tìm cách chống đỡ, nghĩa quân Lam Sơn trở thành lực lượng làm chủ chiến trường.

Cuối cùng, quân Minh phải chấp nhận rút khỏi Đại Việt.

Sau nhiều năm chiến tranh, đất nước lại có được hòa bình.

Chiến thắng nhưng không trả thù

Điều đáng nhớ là sau khi chiến thắng, nghĩa quân Lam Sơn không tìm cách giết hết những người lính Minh đã đầu hàng.

Nguyễn Trãi chủ trương dùng nhân nghĩa để kết thúc chiến tranh.

Ông viết:

“Đem đại nghĩa để thắng hung tàn,
Lấy chí nhân để thay cường bạo.”

Quân Minh được tạo điều kiện để rút về nước.

Bởi với Nguyễn Trãi, chiến thắng cuối cùng không phải là giết được bao nhiêu người.

Chiến thắng lớn nhất là đem lại hòa bình cho nhân dân.

Tiếng nói của một dân tộc vừa hồi sinh

Khi bài cáo được hoàn thành, nó được công bố trước nhân dân.

Người dân Đại Việt cuối cùng cũng có thể ngẩng cao đầu sau những năm tháng chiến tranh.

Đất nước đã độc lập.

Những ngôi làng từng bị tàn phá bắt đầu được xây dựng lại.

Những người lính trở về với gia đình.

Người dân có thể trở lại ruộng đồng.

Nguyễn Trãi đã hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Ông không cầm gươm đứng giữa chiến trường, nhưng ngòi bút của ông cũng trở thành một vũ khí mạnh mẽ.

Nếu những người lính dùng gươm giáo để đánh giặc, thì Nguyễn Trãi dùng trí tuệ và lời văn để khẳng định chính nghĩa, khẳng định chủ quyền và nói lên tiếng nói của dân tộc.

Câu chuyện còn lại với muôn đời

“Bình Ngô đại cáo” ra đời năm 1428, sau thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn. Tác phẩm không chỉ tuyên bố chiến thắng mà còn khẳng định độc lập, chủ quyền và tư tưởng nhân nghĩa của Đại Việt. (vnexpress.net)

Hơn sáu trăm năm đã trôi qua, nhưng những lời Nguyễn Trãi viết vẫn còn vang vọng.

Câu chuyện về ông nhắc chúng ta rằng:

Một dân tộc có thể đứng lên từ những năm tháng đau thương nếu biết đoàn kết và giữ vững lòng yêu nước.

Và một người, dù chỉ có ngòi bút trong tay, nếu có trí tuệ, bản lĩnh và tình yêu quê hương, cũng có thể để lại những điều lớn lao cho lịch sử.

Đó chính là câu chuyện về Nguyễn Trãi và “Bình Ngô đại cáo” – câu chuyện về một dân tộc giành lại độc lập và một người trí thức dùng ngòi bút để ghi lại chiến thắng ấy cho muôn đời sau.