Nguyễn Tri Phương – Người giữ thành và khí tiết trước thời cuộc

Có những con người đi qua lịch sử không phải bởi họ đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện của một thời đại, mà bởi cách họ đứng trước những thử thách lớn nhất của đất nước. Nguyễn Tri Phương là một trong những con người như thế.

Trong những năm cuối thế kỷ XIX, khi triều Nguyễn phải đối diện với cuộc xâm lược ngày càng mở rộng của thực dân Pháp, Nguyễn Tri Phương nhiều lần được giao những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Từ Đà Nẵng đến Gia Định rồi Hà Nội, ông trực tiếp tổ chức phòng thủ, chỉ huy quân đội và cùng quân dân đối đầu với một đối phương có ưu thế lớn về vũ khí, phương tiện và tổ chức chiến tranh.

Nhưng điều còn lại sâu đậm hơn cả những trận đánh là thái độ của một con người trước vận mệnh quốc gia: khi đã đứng ở vị trí của người giữ thành, ông lựa chọn giữ trọn trách nhiệm của mình đến cùng.

Từ một vị quan đến người cầm quân giữa thời biến động

Nguyễn Tri Phương sinh năm 1800 tại làng Đường Long, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên. Ông trưởng thành trong thời kỳ đất nước có nhiều biến động và từng bước được triều Nguyễn giao đảm nhiệm nhiều trọng trách.

Không chỉ làm việc trong bộ máy hành chính, Nguyễn Tri Phương còn nhiều lần được giao nhiệm vụ quân sự. Những trải nghiệm thực tiễn ấy đưa ông từ một vị quan trở thành một trong những tướng lĩnh quan trọng của triều Nguyễn trong buổi đầu đất nước phải đối diện với sự xâm lược của phương Tây.

Đó cũng là giai đoạn mà những phương thức chiến tranh truyền thống bắt đầu phải đối mặt với sức mạnh quân sự hiện đại của các nước phương Tây.

Đà Nẵng năm 1858 – thử thách đầu tiên trước cuộc xâm lược

Năm 1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam.

Nguyễn Tri Phương được triều đình cử vào tổ chức phòng thủ. Trước một lực lượng có ưu thế về tàu chiến, pháo binh và vũ khí, việc bảo vệ Đà Nẵng đặt ra một bài toán đặc biệt khó khăn.

Ông tổ chức lực lượng, xây dựng phòng tuyến và tìm cách hạn chế khả năng tiến sâu của đối phương. Cuộc chiến tại Đà Nẵng kéo dài, khiến quân Pháp gặp nhiều khó khăn trong việc đạt được mục tiêu nhanh chóng.

Sau Đà Nẵng, Nguyễn Tri Phương tiếp tục được giao những nhiệm vụ quân sự quan trọng ở nhiều địa bàn khác. Mỗi nơi ông đến đều gắn với một hoàn cảnh mới, nhưng điểm chung vẫn là yêu cầu bảo vệ chủ quyền đất nước trong điều kiện ngày càng bất lợi.

Khi thành Hà Nội trở thành nơi thử thách bản lĩnh

Năm 1873, quân Pháp tiến đánh thành Hà Nội.

Nguyễn Tri Phương khi ấy giữ chức Tổng đốc Hà Nội và trực tiếp chỉ huy việc phòng thủ thành.

Trong bối cảnh lực lượng hai bên có sự chênh lệch lớn, việc bảo vệ thành Hà Nội không chỉ là một nhiệm vụ quân sự. Đó còn là trách nhiệm của người đứng đầu trước quân dân và trước triều đình.

Ông tổ chức lực lượng chống trả, trực tiếp chỉ huy quân sĩ và không rời bỏ vị trí của mình khi tình thế ngày càng khó khăn.

Cuộc chiến cuối cùng không diễn ra theo hướng mà Nguyễn Tri Phương mong muốn. Ông bị thương và rơi vào tay quân Pháp.

Nhưng thất bại trên chiến trường không đồng nghĩa với việc một con người từ bỏ nguyên tắc mà mình đã lựa chọn.

Không khuất phục trước lời dụ hàng

Sau khi bị bắt, Nguyễn Tri Phương được quân Pháp tìm cách cứu chữa và thuyết phục hợp tác.

Ông từ chối.

Đối với Nguyễn Tri Phương, việc bị đặt vào hoàn cảnh bất lợi không làm thay đổi trách nhiệm mà ông tự nhận về mình. Ông không lựa chọn con đường thỏa hiệp để tìm kiếm sự an toàn cho bản thân.

Sau đó, ông tuyệt thực và qua đời.

Cái chết của Nguyễn Tri Phương khép lại cuộc đời của một vị tướng trong một giai đoạn đặc biệt đau thương của lịch sử dân tộc. Nhưng chính cách ông đối diện với những ngày cuối cùng đã khiến tên tuổi ấy vượt ra ngoài phạm vi của một thất bại quân sự.

Người giữ thành không chỉ được nhớ bởi trận đánh

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Tri Phương, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở những trận chiến mà ông từng tham gia.

Đó còn là hình ảnh một vị quan được giao trọng trách trong thời điểm đất nước đứng trước một đối thủ có ưu thế vượt trội, nhưng vẫn lựa chọn thực hiện nhiệm vụ của mình.

Trong lịch sử, có những thời điểm mà kết quả của một trận chiến không thể được quyết định chỉ bằng lòng dũng cảm. Tương quan lực lượng, vũ khí, chiến lược và nhiều yếu tố khác đều có thể ảnh hưởng đến kết cục.

Nhưng cách một con người ứng xử trước nghịch cảnh lại là điều thuộc về chính họ.

Với Nguyễn Tri Phương, đó là sự kiên định với trách nhiệm và khí tiết của một người làm tướng.

Một biểu tượng của khí tiết trong lịch sử

Nguyễn Tri Phương sống và hoạt động trong một thời đại đầy biến động. Những năm cuối thế kỷ XIX chứng kiến sự chuyển đổi sâu sắc của khu vực và sự gia tăng sức ép từ các thế lực phương Tây đối với Việt Nam.

Ông không thể thay đổi toàn bộ hoàn cảnh lịch sử ấy.

Nhưng ông có thể quyết định cách mình đối diện với hoàn cảnh.

Chính ở điểm này, câu chuyện Nguyễn Tri Phương vẫn có sức gợi đối với hậu thế. Lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những chiến thắng. Lịch sử còn được lưu giữ qua cách con người giữ gìn trách nhiệm, danh dự và niềm tin trong những thời điểm khó khăn nhất.

Bài học từ một người đứng trước lịch sử

Ngày nay, chiến tranh đã lùi xa. Những thành lũy mà Nguyễn Tri Phương từng bảo vệ đã trở thành những địa danh mang dấu ấn lịch sử.

Nhưng câu chuyện về ông vẫn đặt ra một câu hỏi có ý nghĩa với mỗi thế hệ: Khi đứng trước một hoàn cảnh khó khăn, con người sẽ lựa chọn như thế nào?

Đối với thế hệ trẻ, bài học ấy không nhất thiết phải được hiểu bằng những điều lớn lao. Đó có thể là trách nhiệm với công việc được giao, sự trung thực trong học tập, tinh thần dấn thân vì cộng đồng hay thái độ không bỏ cuộc trước thử thách.

Bởi trong mỗi thời đại, cách thể hiện trách nhiệm có thể khác nhau. Nhưng giá trị của một con người vẫn được thể hiện qua cách họ làm tròn phần việc của mình.

Người giữ thành và câu chuyện còn lại

Nguyễn Tri Phương đã sống trong một thời đại mà vận mệnh đất nước đứng trước những thử thách rất lớn. Ông không phải người có thể quyết định toàn bộ cục diện lịch sử, nhưng ông đã lựa chọn cách đứng về phía trách nhiệm của mình.

Từ Đà Nẵng năm 1858 đến thành Hà Nội năm 1873, cuộc đời ông gắn với những thời khắc mà đất nước cần những người đứng ở tuyến đầu.

Và có lẽ, đó cũng là điều khiến hình tượng Nguyễn Tri Phương còn được nhắc nhớ sau nhiều thế hệ:

Một người có thể không thay đổi được hoàn cảnh của cả thời đại, nhưng vẫn có thể lựa chọn cách mình đứng trước lịch sử.