NGUYỄN TRỌNG CÁT – KÝ ỨC VỀ MỘT NGƯỜI LÍNH VÀ HÀNH TRÌNH TÌM VỀ
Có những câu chuyện về người lính không kết thúc ở ngày họ hy sinh. Đôi khi, câu chuyện còn kéo dài hàng chục năm trong nỗi chờ đợi của gia đình. Liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát là một trường hợp như thế, gợi lên một ký ức đặc biệt về chiến tranh: ký ức của người ở lại.
Nguyễn Trọng Cát quê ở thôn Sơn Hương, xã Hợp Tiến. Theo lời kể của người em trai Nguyễn Trọng Bảy, trước khi lên đường, người anh dặn em ở nhà chăm sóc cha mẹ. Đó là một lời dặn rất ngắn nhưng chứa đựng biết bao tình cảm của một người con dành cho gia đình. Ngày 20-10-1972, gia đình nhận giấy báo tử của ông, xác nhận ông hy sinh tại chiến trường Nam Bộ.
Hơn nửa thế kỷ sau, gia đình vẫn không ngừng tìm kiếm phần mộ người thân. Cuộc tìm kiếm ấy cho thấy chiến tranh có thể kết thúc trên chiến trường nhưng nỗi đau của những người ở lại có khi kéo dài cả một đời người.
Tôi nghĩ đây chính là chiều sâu đặc biệt của ký ức chiến tranh. Khi đọc những con số về thương vong, chúng ta có thể thấy đó là những con số lớn. Nhưng đằng sau mỗi con số là một gia đình. Một người lính hy sinh có nghĩa là một người mẹ mất con, một người cha mất con, một người vợ mất chồng hoặc những người em mất đi người anh.
Bởi vậy, sự hy sinh của Nguyễn Trọng Cát cần được nhìn nhận không chỉ bằng niềm tự hào mà còn bằng lòng biết ơn và sự trân trọng.
Điều xúc động là sau hơn 50 năm, thông tin về phần mộ của ông cuối cùng đã được xác định tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy – Phụng Hiệp, Cần Thơ. Một người đã nằm xuống từ rất lâu nhưng cuối cùng cũng có một nơi để gia đình tìm về. Một cái tên được trả lại cho lịch sử, một nỗi chờ đợi có thêm lời giải.
Câu chuyện ấy nhắc thế hệ trẻ rằng hòa bình không chỉ là không còn tiếng súng. Hòa bình còn là khi những gia đình được đoàn tụ, những người đã hy sinh được gọi đúng tên, những ký ức được gìn giữ. Vì vậy, học lịch sử không phải chỉ để nhớ ngày tháng. Học lịch sử là học cách trân trọng con người.
Nguyễn Trọng Cát đã không trở về với gia đình sau chiến tranh, nhưng câu chuyện về ông đã trở về với ký ức của chúng ta. Và có lẽ, đó là ý nghĩa sâu sắc nhất của “Thư viện ký ức”: không để những người đã hy sinh bị lãng quên.
