NGUYỄN TRUNG TRỰC

Tên thật của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực là Nguyễn Văn Lịch, thuở nhỏ có tên là Chơn, và thường được gọi thân mật là Quản Lịch hay Cụ Nguyễn. Ông là thủ lĩnh nghĩa quân chống Pháp nổi tiếng ở Nam Bộ, với chiến công tiêu biểu là trân đốt tàu Pháp ở Nhất Tảo năm 1861.

Nguyễn Trung Trực tên thật là Nguyễn Văn Lịch, tự là Chơn. Quê thôn Bình Nhật, tổng Cửu Hạ, huyện Cửu An, phủ Tân An, tỉnh Gia Định (nay là xã Thạnh Đức, huyện Bến Lức, tỉnh Long An). Năm 23 tuổi, Nguyễn Trung Trực tham gia lực luợng nghĩa quân chống Pháp, giữ chức quyền sung quản binh đạo, thường được gọi là Quản Lịch.

Ngày 10/12/1851 sau khi nằm được tình hình qui luật hành quân của giặc, Nguyễn Trung Trực đã chỉ huy nghĩa quân phối hợp cùng nhân dân địa phuơng dùng mưu kế tổ chức tấn công, tiêu diệt lính Pháp trên tàu, tiêu hủy toàn bộ chiếc tàu Ét-Pê-Răng trên sông Nhật Tảo. Đến sáng ngày 16 tháng 06 năm 1868 Nguyễn Trung Trực đã chủ động tấn công đồn Rạch Giá. Sau một trận quyết chiến giáp lá cà, hầu hết quân địch trong đồn bị giết, kể cả đồn truởng và chủ tỉnh Rạch Giá. Tháng 9 năm 1868 quân Pháp do tên bán nước Huỳnh Công Tấn dẫn đường đổ bộ lên Phú Quốc bao vây, tiêu diệt nghĩa quân. Lực lượng nghĩa quân bị tổn thất nặng nề. Bị vây hãm nhiều ngày, lương thực cạn kiệt, để tránh cho nghĩa quân khỏi bị tiêu diệt hoàn toàn ông đành phải để cho giặc bắt. Ngày 27/10/1868 Nguyễn Trung Trực bị địch giải về Rạch Giá xử tử, anh hùng Nguyễn Trung Trực hy sinh, để lại cho đời sau câu nói bất hũ "Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì nước Nam mới hết người đánh

Nguyễn Trung Trực cùng nghĩa quân giả làm đám cưới để tiếp cận và bất ngờ tấn công tàu chiến Pháp L'Espérance (tàu Hy vọng). Chiến công này đánh chìm tàu địch, tiêu diệt nhiều lính Pháp và lính đánh thuê, làm nức lòng nhân dân và gây chấn động cho quân Pháp.Sự kiện này được ghi nhớ qua câu thơ: "Hỏa hồng Nhật Tảo oanh thiên địa”

Sau nhiều năm kháng chiến ở Hòn Chông, ông lãnh đạo nghĩa quân đánh úp đồn Kiên Giang (Rạch Giá). Nghĩa quân chiếm được đồn, tiêu diệt sĩ quan và binh lính Pháp, thu giữ vũ khí, làm chủ trung tâm đầu não của tỉnh. Chiến công này được ghi lại bằng câu thơ: “Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần” (Gươm tuốt Kiên Giang khóc quỷ thần).

Đình thần Nguyễn Trung Trực (TP. Rạch Giá, Kiên Giang): Là trung tâm thờ tự chính, công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp quốc gia, nơi có lăng mộ và tượng đồng của ông.

Nhiều nơi khác cũng có đền thờ như ở Bình Định (quê hương), Cần Thơ, TP.HCM, và các địa phương khác dọc theo vùng duyên hải miền Trung và Nam Bộ.