Nguyễn Trung Trực – Người Anh Hùng Của Biển Cả Và Lòng Dân

NGUYỄN TRUNG TRỰC – KHI MỘT NGƯỜI NGÃ XUỐNG, MỘT DÂN TỘC ĐỨNG LÊN

Có những con người bước vào lịch sử bằng những chiến công vang dội. Cũng có những con người bước vào lịch sử bằng chính cách họ đối diện với cái chết. Nguyễn Trung Trực là một con người như thế. Nếu lịch sử là một dòng sông dài chảy qua bao thế hệ, thì cuộc đời ông có lẽ chỉ là một khúc sông ngắn. Nhưng khúc sông ấy dữ dội đến mức, dù thời gian đã trôi qua hơn một thế kỷ, tiếng sóng của nó vẫn còn vọng lại. Nguyễn Trung Trực, tên thật là Nguyễn Văn Lịch, sinh năm 1838. Ông xuất thân từ một gia đình bình dân và lớn lên giữa vùng sông nước Nam Bộ. Không sinh ra trong hoàng tộc, không mang trên mình những danh hiệu quyền quý, ông bước vào cuộc chiến chống thực dân Pháp bằng một thân phận rất đỗi bình thường: một người dân yêu quê hương và không chấp nhận nhìn quê hương mình bị giày xéo. Có lẽ chính vì thế mà câu chuyện về ông khiến tôi ấn tượng. Bởi đôi khi, người làm nên lịch sử không phải là người đứng ở nơi cao nhất, mà là người bình thường nhưng dám làm những điều phi thường. Năm 1861, giữa lúc quân Pháp đang từng bước mở rộng cuộc xâm lược Nam Kỳ, Nguyễn Trung Trực đã cùng nghĩa quân thực hiện một trận đánh khiến người Pháp phải kinh ngạc. Trên vàm Nhựt Tảo, nghĩa quân tổ chức tập kích và đốt cháy tàu chiến L’ Espérance. Một con tàu tưởng như là biểu tượng của sức mạnh quân sự đối phương đã chìm xuống dòng nước. Đó không chỉ là một chiến thắng về quân sự. Đó còn là lời khẳng định rằng: sức mạnh của một dân tộc không chỉ nằm trong vũ khí, mà nằm trong lòng người. Sau chiến công Nhựt Tảo, cái tên Nguyễn Trung Trực trở thành niềm tin của nhân dân. Nhưng ông không dừng lại. Năm 1868, ông tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân đánh chiếm đồn Rạch Giá – một trong những chiến công nổi bật của phong trào chống Pháp ở Nam Kỳ cuối thế kỷ XIX. Thế rồi, lịch sử đưa người anh hùng ấy đến đoạn cuối của cuộc đời. Nguyễn Trung Trực bị bắt. Tôi thường nghĩ, khoảnh khắc ấy có lẽ là khoảnh khắc khó khăn nhất của một con người. Bởi đứng trước cái chết, người ta có thể sợ hãi. Đứng trước sự sống và cái chết, người ta có thể lựa chọn im lặng để tồn tại. Nhưng Nguyễn Trung Trực đã lựa chọn một con đường khác. Ông không khuất phục. Ngày 27 tháng 10 năm 1868, Nguyễn Trung Trực hy sinh. Một người con của đất Nam Bộ đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng điều đáng nói là quân thù có thể lấy đi mạng sống của ông, chứ không thể lấy đi điều ông đã để lại trong lòng nhân dân. Và trước khi trở thành một cái tên được ghi vào sách sử, ông đã để lại một câu nói khiến tôi nghĩ mãi: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh Tây.” Tôi thích câu nói ấy không chỉ vì nó thể hiện sự bất khuất. Tôi thích bởi trong đó có một hình ảnh rất bình dị: cỏ nước Nam. Cỏ vốn nhỏ bé. Cỏ có thể bị giẫm lên, bị đốt cháy, bị nhổ khỏi mặt đất. Nhưng chỉ cần còn một chút đất, một chút nước, cỏ lại mọc lên. Có lẽ Nguyễn Trung Trực cũng muốn nói rằng người Việt Nam cũng như cỏ ấy. Có thể một người ngã xuống, rồi một người khác đứng lên. Có thể một thế hệ mất đi, nhưng tinh thần của cả dân tộc vẫn còn. Kẻ thù có thể đánh bại một đạo quân, nhưng không dễ dàng đánh bại được ý chí của một dân tộc muốn sống trên chính quê hương mình. Vì thế, điều làm tôi nhớ về Nguyễn Trung Trực không chỉ là Hỏa hồng Nhựt Tảo hay chiến thắng Rạch Giá. Tôi nhớ đến ông như một con người đã chứng minh rằng lòng yêu nước đôi khi không bắt đầu từ những điều lớn lao. Nó bắt đầu từ một câu hỏi rất giản dị: Nếu quê hương mình bị tổn thương, mình sẽ làm gì? Nguyễn Trung Trực đã trả lời câu hỏi ấy bằng cả cuộc đời. Hơn một thế kỷ đã trôi qua. Những dòng sông nơi ông từng chiến đấu vẫn chảy, những bãi cỏ nơi đất Nam vẫn xanh, và những thế hệ trẻ hôm nay được sinh ra trong một đất nước hòa bình mà ông và biết bao người đi trước từng đánh đổi tuổi trẻ, máu và mạng sống để bảo vệ. Chúng ta không sống trong thời đại của ông, nên có lẽ chúng ta không thể hiểu hết những gì ông đã trải qua. Nhưng chúng ta có thể hiểu một điều: hòa bình chưa bao giờ là món quà tự nhiên mà lịch sử ban tặng. Có những người đã nằm lại để chúng ta được đứng đây. Có những người đã đi vào bóng tối để những thế hệ sau được nhìn thấy ánh sáng. Và có những người, dù đã chết từ rất lâu, nhưng mỗi khi lịch sử được nhắc lại, họ vẫn như đang sống. Nguyễn Trung Trực là một người như thế. Ông đã ngã xuống, nhưng câu nói về “cỏ nước Nam” vẫn còn xanh trong ký ức dân tộc. Bởi lịch sử không chỉ được viết bằng những ngày tháng, những trận đánh hay những con số. Lịch sử còn được viết bằng lòng can đảm của con người. Một Nguyễn Trung Trực có thể hy sinh. Nhưng tinh thần Nguyễn Trung Trực thì không thể chết. Và có lẽ đó chính là ý nghĩa đẹp nhất của một trang sử sống: khi một con người đã trở thành quá khứ, những điều họ tin tưởng vẫn tiếp tục trở thành sức mạnh cho những người đang sống hôm nay.