NGUYỄN TRUNG TRỰC

NGUYỄN TRUNG TRỰC-NGỌN LỬA BẤT DIỆT CỦA MIỀN TÂY NAM BỘ

Nguyễn Thị Thùy Duyên

Ủy viên BCH Chi đoàn

Trường Chính trị Tôn Đức Thắng

"Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây."

Lời nói bất hủ ấy đã vượt qua hơn một thế kỷ rưỡi để trở thành biểu tượng của ý chí độc lập, lòng yêu nước và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam. Người nói câu nói ấy là Nguyễn Trung Trực – vị anh hùng áo vải đã đi vào lịch sử bằng những chiến công lẫy lừng và khí phách hiên ngang trước kẻ thù. Đối với người dân Nam Bộ, đặc biệt là vùng đất An Giang và Kiên Giang hôm nay, Nguyễn Trung Trực không chỉ là một nhân vật lịch sử mà còn là biểu tượng bất diệt của tinh thần bất khuất, của lòng trung nghĩa son sắt với quê hương, đất nước.

Giữa thế kỷ XIX, đất nước đứng trước một trong những thử thách nghiệt ngã nhất của lịch sử. Sau khi nổ súng xâm lược Việt Nam năm 1858, thực dân Pháp từng bước mở rộng chiến tranh xuống các tỉnh Nam Kỳ. Với ưu thế về vũ khí và phương tiện hiện đại, quân Pháp nhanh chóng chiếm giữ nhiều vùng đất quan trọng. Trong hoàn cảnh triều đình nhà Nguyễn còn nhiều lúng túng, phong trào kháng chiến của nhân dân đã bùng lên mạnh mẽ ở khắp nơi. Chính trong thời khắc ấy, nhiều người con bình dị của đất nước đã đứng lên cầm vũ khí bảo vệ quê hương, và Nguyễn Trung Trực là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất.

Nguyễn Trung Trực tên thật là Nguyễn Văn Lịch, sinh khoảng năm 1838 trong một gia đình lao động ở vùng Nam Bộ. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng là người khỏe mạnh, gan dạ, nghĩa hiệp và luôn sẵn sàng giúp đỡ người yếu thế. Lớn lên giữa vùng sông nước, ông am hiểu địa hình, thông thạo đường thủy, có tài tổ chức và quy tụ nhân dân. Khi thực dân Pháp xâm lược, Nguyễn Trung Trực nhanh chóng tham gia lực lượng nghĩa quân chống Pháp và trở thành một trong những thủ lĩnh xuất sắc của phong trào kháng chiến ở Nam Bộ. Điều làm nên tên tuổi của Nguyễn Trung Trực trước hết là tài thao lược và nghệ thuật đánh giặc đầy sáng tạo. Trong điều kiện lực lượng nghĩa quân còn thiếu thốn mọi mặt, ông hiểu rằng muốn chiến thắng phải biết tận dụng địa hình, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh. Chính tư duy quân sự linh hoạt ấy đã tạo nên một trong những chiến công vang dội nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc.

Ngày 10 tháng 12 năm 1861, tại vàm Nhật Tảo (nay thuộc tỉnh Long An), Nguyễn Trung Trực chỉ huy nghĩa quân thực hiện trận tập kích táo bạo vào tàu chiến L'Espérance của Pháp. Nghĩa quân cải trang thành những người buôn bán trên sông, bí mật tiếp cận chiến hạm rồi bất ngờ tấn công. Chỉ trong thời gian ngắn, ngọn lửa bùng lên dữ dội, bao trùm toàn bộ con tàu. Chiến hạm hiện đại của thực dân Pháp bị thiêu rụi ngay trên dòng sông, nhiều sĩ quan và binh lính địch bị tiêu diệt. Chiến thắng Nhật Tảo không chỉ gây tổn thất lớn cho quân Pháp mà còn tạo tiếng vang mạnh mẽ khắp cả nước. Lần đầu tiên, một chiến hạm hiện đại của thực dân Pháp bị tiêu diệt hoàn toàn bởi lực lượng nghĩa quân với vũ khí thô sơ. Chiến công ấy chứng minh rằng lòng yêu nước, ý chí quyết chiến và nghệ thuật chiến tranh nhân dân hoàn toàn có thể làm nên những kỳ tích trước kẻ thù mạnh hơn nhiều lần. Sau chiến thắng Nhật Tảo, Nguyễn Trung Trực trở thành cái tên khiến thực dân Pháp đặc biệt lo ngại. Chúng nhiều lần mở các cuộc truy quét quy mô lớn nhằm tiêu diệt lực lượng nghĩa quân nhưng đều gặp phải sự kháng cự quyết liệt của nhân dân địa phương. Với sự che chở, đùm bọc của nhân dân, nghĩa quân liên tục di chuyển, tổ chức nhiều trận đánh bất ngờ, làm tiêu hao sinh lực địch. Không dừng lại ở đó, năm 1868, Nguyễn Trung Trực tiếp tục chỉ huy nghĩa quân tiến công đồn Rạch Giá. Đây là trung tâm cai trị quan trọng của thực dân Pháp ở vùng Tây Nam Bộ lúc bấy giờ. Sau quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, nghĩa quân bất ngờ tiến công vào đồn, tiêu diệt nhiều binh lính địch, làm chủ Rạch Giá trong một thời gian ngắn. Chiến thắng này một lần nữa khẳng định tài năng quân sự của Nguyễn Trung Trực cũng như sức mạnh của phong trào kháng chiến nhân dân.

Tuy nhiên, tương quan lực lượng quá chênh lệch cùng chính sách đàn áp tàn bạo của thực dân Pháp đã khiến cuộc khởi nghĩa ngày càng gặp nhiều khó khăn. Sau nhiều tháng truy lùng, quân Pháp bắt được một số thân nhân và người dân có liên quan đến nghĩa quân để uy hiếp. Không muốn đồng bào vô tội tiếp tục bị sát hại, Nguyễn Trung Trực đã chấp nhận ra trình diện. Dù bị bắt, người anh hùng ấy vẫn giữ trọn khí tiết của một người yêu nước. Trước mọi lời dụ dỗ, mua chuộc và đe dọa của thực dân Pháp, ông đều kiên quyết từ chối. Kẻ thù hy vọng có thể khuất phục ý chí của người thủ lĩnh nghĩa quân nhằm làm suy giảm phong trào kháng chiến, nhưng chúng đã thất bại hoàn toàn. Trước khi bị xử tử tại Rạch Giá ngày 27 tháng 10 năm 1868, Nguyễn Trung Trực đã để lại câu nói bất hủ:

"Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây."

Đó không chỉ là lời tuyên bố trước quân thù mà còn là lời khẳng định về sức sống mãnh liệt của dân tộc Việt Nam. Cỏ có thể mọc lại sau mỗi lần bị cắt, cũng như lòng yêu nước của nhân dân Việt Nam sẽ không bao giờ bị tiêu diệt bởi bất kỳ thế lực xâm lược nào. Chính vì vậy, câu nói ấy đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ chống thực dân. Sự hy sinh của Nguyễn Trung Trực không làm phong trào kháng chiến chấm dứt. Ngược lại, tấm gương của ông đã tiếp thêm sức mạnh cho biết bao nghĩa sĩ Nam Bộ tiếp tục đứng lên chiến đấu. Hình ảnh người thủ lĩnh áo vải hiên ngang bước ra pháp trường với tinh thần bất khuất đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ người Việt Nam trong các cuộc đấu tranh giành độc lập sau này.

Ngày nay, trên vùng đất Kiên Giang, đền thờ Nguyễn Trung Trực đã trở thành một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước. Hằng năm, lễ hội tưởng niệm ông thu hút đông đảo nhân dân từ khắp mọi miền đất nước về dâng hương, tri ân vị anh hùng dân tộc. Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, đó còn là dịp để mỗi người nhắc nhớ về những năm tháng gian lao nhưng hào hùng của dân tộc. Tên tuổi Nguyễn Trung Trực cũng được đặt cho nhiều trường học, tuyến đường, công trình văn hóa trên cả nước. Trong các bài học lịch sử, ông luôn được nhắc đến như một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Bộ. Những chiến công của ông trở thành minh chứng sinh động cho sức mạnh của chiến tranh nhân dân, của lòng yêu nước và ý chí không chịu khuất phục.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện về Nguyễn Trung Trực không chỉ là câu chuyện của quá khứ. Đó còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm giữ gìn thành quả mà cha ông đã đánh đổi bằng máu và nước mắt. Trong thời bình, lòng yêu nước không chỉ thể hiện bằng việc cầm súng bảo vệ Tổ quốc mà còn bằng tinh thần học tập, lao động sáng tạo, chấp hành pháp luật, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh. Thời gian có thể lùi xa, những chiến địa năm xưa có thể đã đổi thay, nhưng tinh thần Nguyễn Trung Trực vẫn còn nguyên giá trị. Đó là tinh thần dám đứng lên khi Tổ quốc lâm nguy; là lòng trung nghĩa đặt lợi ích dân tộc lên trên lợi ích cá nhân; là niềm tin son sắt rằng dân tộc Việt Nam sẽ không bao giờ khuất phục trước bất kỳ thế lực xâm lược nào. Mỗi lần nhắc đến vùng đất Tây Nam Bộ, người ta lại nhớ đến người anh hùng đã làm rực sáng lịch sử bằng chính cuộc đời mình. Ông không để lại những pho sách đồ sộ hay những công trình nguy nga, nhưng đã để lại một di sản vô giá – di sản của lòng yêu nước, của khí phách Việt Nam và của ý chí quật cường trường tồn cùng dân tộc.

Có những ngọn lửa được thắp lên rồi vụt tắt theo thời gian. Nhưng cũng có những ngọn lửa càng qua năm tháng càng bừng sáng trong lòng dân tộc. Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Trung Trực chính là một ngọn lửa như thế - ngọn lửa của lòng yêu nước, của ý chí bất khuất và của niềm tin bất diệt vào độc lập, tự do. Ngọn lửa ấy đã soi sáng những năm tháng kháng chiến, tiếp thêm sức mạnh cho các thế hệ đi sau và sẽ còn mãi cháy sáng trong trái tim mỗi người Việt Nam yêu nước.