Nguyễn Trung Trực – Ngọn lửa bất khuất trên đất phương Nam

Chiều xuống trên vàm Nhựt Tảo, dòng sông lặng lẽ trôi giữa những bãi lau xanh. Vài chiếc thuyền nhỏ chở những người ăn mặc như dân buôn từ từ tiến về phía tàu chiến L’Espérance của quân Pháp. Cảnh vật tưởng như bình yên, nhưng dưới những khoang thuyền đơn sơ là vũ khí và một quyết tâm lớn lao: đánh đuổi quân xâm lược.

Người chỉ huy trận đánh ấy là Nguyễn Trung Trực.

Ông tên thật là Nguyễn Văn Lịch, sinh năm 1838 trong một gia đình làm nghề chài lưới. Lớn lên giữa vùng sông nước Nam Bộ, ông thông thạo địa hình, giỏi võ nghệ và nổi tiếng là người cương trực, nghĩa khí. Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta, chứng kiến quê hương bị giày xéo, người thanh niên ấy đã đứng lên tập hợp nhân dân chống giặc.

Nghĩa quân của Nguyễn Trung Trực phần lớn là nông dân và dân chài. Trong tay họ chỉ có giáo mác, gươm đao cùng một số súng thô sơ. Đối diện với họ là quân đội nhà nghề có tàu chiến, súng trường và đại bác. Nhưng sự chênh lệch về vũ khí không thể làm những người yêu nước chùn bước.

Ngày 10 tháng 12 năm 1861, Nguyễn Trung Trực tổ chức đánh tàu L’Espérance đang neo trên sông Nhựt Tảo. Nghĩa quân cải trang, dùng thuyền áp sát mục tiêu. Khi thời cơ đến, họ bất ngờ xông lên chiến đấu và phóng hỏa con tàu.

Lửa bùng cao giữa dòng sông. Khói đen phủ kín một góc trời. Chiếc tàu chiến mang tên “Hy vọng” của quân xâm lược cuối cùng bị thiêu cháy và chìm xuống nước.

Chiến thắng Nhựt Tảo gây tiếng vang lớn. Lần đầu tiên, một lực lượng nghĩa quân với vũ khí còn thô sơ đã đánh chìm tàu chiến hiện đại của Pháp. Ngọn lửa trên vàm Nhựt Tảo không chỉ thiêu cháy một con tàu; nó còn thắp lên niềm tin trong lòng nhân dân rằng kẻ xâm lược dù mạnh đến đâu cũng có thể bị đánh bại.

Sau chiến công ấy, Nguyễn Trung Trực vẫn không ngừng chiến đấu. Bất chấp lệnh bãi binh của triều đình, ông tiếp tục cùng nghĩa quân bám đất, bám dân và tổ chức nhiều trận đánh ở miền Tây Nam Bộ.

Đêm 16 tháng 6 năm 1868, Nguyễn Trung Trực chỉ huy nghĩa quân bất ngờ tiến công đồn Kiên Giang tại Rạch Giá. Với lối đánh táo bạo và nhanh chóng, nghĩa quân chiếm được đồn, làm chủ tình hình trong một thời gian. Đây là một trong những chiến công tiêu biểu của phong trào chống Pháp tại Nam Bộ vào nửa sau thế kỷ XIX.

Trước sự truy lùng gắt gao của quân Pháp, Nguyễn Trung Trực đưa lực lượng ra vùng biển đảo để tiếp tục kháng chiến. Sau đó, ông rơi vào tay đối phương. Biết ông là một thủ lĩnh có uy tín lớn, quân Pháp dùng nhiều cách mua chuộc, hứa ban chức tước và cuộc sống giàu sang nếu ông chịu đầu hàng.

Nhưng chúng không thể khuất phục được người anh hùng đất Việt.

Trước kẻ thù, Nguyễn Trung Trực đã khẳng khái tuyên bố:

“Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây.”

Đó không chỉ là câu trả lời của riêng ông. Đó còn là tiếng nói của một dân tộc quyết không cam chịu mất nước. Người Việt Nam có thể ngã xuống, nhưng lớp người khác sẽ tiếp tục đứng lên, giống như cỏ trên đất quê hương—bị nhổ đi rồi vẫn mọc lại xanh tươi.

Ngày 27 tháng 10 năm 1868, Nguyễn Trung Trực bị thực dân Pháp hành quyết tại Rạch Giá. Khi ấy, ông mới 30 tuổi.

Cuộc đời tuy ngắn ngủi nhưng Nguyễn Trung Trực đã để lại hai chiến công vang dội và một tấm gương sáng về lòng yêu nước. Ông khiến quân thù khiếp sợ bởi tài thao lược, khiến nhân dân kính phục bởi sự gần gũi, trung nghĩa và khí phách hiên ngang trước cái chết.

Ngày nay, nhiều đình, đền và trường học trên cả nước mang tên Nguyễn Trung Trực. Hằng năm, nhân dân lại thành kính tưởng nhớ ông. Trong tâm thức người dân Nam Bộ, ông vẫn là “Cụ Nguyễn”—một người anh hùng gần gũi, luôn sống cùng quê hương và nhân dân.

Dòng Nhựt Tảo vẫn chảy. Cỏ nước Nam vẫn xanh. Và ngọn lửa yêu nước mà Nguyễn Trung Trực thắp lên vẫn chưa bao giờ tắt.