Nguyễn Trung Trực - người con ưu tú của dân tộc

Vào giữa thế kỉ XIX, khi thực dân Pháp từng bước mở rộng cuộc xâm lược Nam Kỳ, những dòng sông miền Tây Nam Bộ vốn hiền hòa, trù phú dần trở thành những tuyến đường chiến lược để quân Pháp điều động lực lượng và kiểm soát vùng đất mới chiếm đóng. Trên những dòng sông ấy, các chiến hạm chạy bằng hơi nước, được trang bị vũ khí hiện đại, trở thành mối đe dọa lớn đối với lực lượng kháng chiến còn nhiều thiếu thốn. Giữa tình thế ấy, người dân Nam Bộ không cam chịu khuất phục. Từ những làng quê ven sông, những người nông dân, dân chài bình dị đã đứng lên, đem lòng yêu nước và ý chí bất khuất chống lại quân xâm lược.

Tượng Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực tại khu di tích Vàm Nhật Tảo, xã Nhật Tân, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An (nguồn: https://baotanglichsuquocgia.vn/vi/Articles/3097/15075/khoi-nghia-nguyen-trung-truc-1861-1868-bao-gio-nuoc-nam-het-co-thi-moi-het-nguoi-nam-djanh-tay.html )

Trong số những người con ưu tú ấy có Nguyễn Trung Trực, một thủ lĩnh nghĩa quân nổi tiếng với lòng can đảm và sự mưu trí. Sinh trưởng trong môi trường sông nước Nam Bộ, ông am hiểu địa hình, con người và nếp sinh hoạt của vùng đất mình gắn bó. Chính những điều tưởng chừng bình dị ấy đã trở thành lợi thế của ông trong cuộc chiến không cân sức với kẻ thù.

Sau khi đại đồn Chí Hòa thất thủ vào đầu năm 1861, quân Pháp tăng cường kiểm soát các tuyến đường thủy, sử dụng những chiến hạm vừa tuần tra vừa làm đồn nổi để uy hiếp lực lượng kháng chiến. Trong số đó có chiếc tiểu hạm L’Espérance, mang ý nghĩa là “Hy vọng”, neo đậu tại vàm Nhựt Tảo, thuộc vùng Tân An. Con tàu chạy bằng hơi nước, có chỗ bọc đồng và được trang bị đại bác cùng nhiều loại vũ khí. Với ưu thế vượt trội về phương tiện và hỏa lực, nó trở thành chướng ngại lớn đối với hoạt động của nghĩa quân trên sông Vàm Cỏ Đông.

Nguyễn Trung Trực hiểu rằng, nếu đối đầu trực diện bằng sức mạnh thông thường, nghĩa quân sẽ phải chịu nhiều bất lợi. Giữa vùng sông nước quen thuộc, nơi từng khúc quanh, con rạch và nhịp sống của người dân đều đã in sâu trong trí nhớ, ông quyết định dựa vào sự mưu trí, khả năng tổ chức và yếu tố bất ngờ để tạo nên một đòn đánh táo bạo.

Những ngày đầu tháng 12 năm 1861, kế hoạch được chuẩn bị. Các nghĩa quân bố trí lực lượng phối hợp, trong khi một bộ phận sử dụng những chiếc ghe nhỏ giả làm thuyền buôn để tiếp cận chiến hạm. Bên ngoài, mọi thứ dường như vẫn diễn ra bình thường trên dòng sông quen thuộc, khiến đối phương không nhận ra nguy cơ đang đến gần.

Trưa ngày 10 tháng 12 năm 1861, trận Nhựt Tảo chính thức diễn ra. Khi những chiếc ghe tiến sát chiến hạm, nghĩa quân bất ngờ phát động cuộc tập kích. Tình thế thay đổi nhanh chóng khiến quân lính trên tàu không kịp tổ chức đối phó. Cuộc giao tranh diễn ra quyết liệt; nghĩa quân chiếm được thế chủ động và tìm cách phá hủy chiến hạm. Khi những biện pháp thông thường không đem lại kết quả, họ chuyển sang dùng lửa. Ngọn lửa nhanh chóng bùng lên, lan rộng trên con tàu giữa dòng sông. Chẳng bao lâu sau, chiếc L’Espérance bị thiêu cháy và chìm xuống nước. Một chiến hạm từng tượng trưng cho ưu thế quân sự của thực dân Pháp đã bị đánh bại bởi lực lượng nghĩa quân có phương tiện hạn chế nhưng giàu lòng quả cảm và mưu trí.

Hình ảnh Nguyễn Trung Trực và con tàu L'Espérance được in trên tem kỉ niệm 150 năm ông mất (1838 - 1868)

Tin chiến thắng Nhựt Tảo nhanh chóng lan rộng, gây tiếng vang lớn trong phong trào kháng Pháp ở Nam Kỳ. Chiến công ấy không chỉ làm tổn thất phương tiện quân sự của đối phương mà còn khích lệ tinh thần chiến đấu của nhân dân, chứng minh rằng người Việt Nam vẫn có thể giáng những đòn mạnh mẽ vào quân xâm lược ngay cả khi tương quan lực lượng vô cùng chênh lệch. Sau chiến thắng, Nguyễn Trung Trực được triều đình nhà Nguyễn thưởng chức Quản cơ. Những năm tiếp theo, Nguyễn Trung Trực tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân chiến đấu chống Pháp. Năm 1868, ông chỉ huy cuộc tấn công đồn Kiên Giang, tiếp tục ghi dấu ấn trong lịch sử kháng chiến Nam Kỳ. Cuối cùng, ông bị thực dân Pháp bắt và xử tử tại Rạch Giá vào ngày 27 tháng 10 năm 1868. Dù cuộc đời khép lại khi tuổi đời còn trẻ, khí phách của người thủ lĩnh nghĩa quân vẫn sống mãi trong lòng nhân dân.

Nhắc đến Nguyễn Trung Trực, người đời sau vẫn nhớ câu nói nổi tiếng thể hiện ý chí bất khuất của ông: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh Tây.” Đó không chỉ là lời khẳng định lòng quyết tâm chống ngoại xâm của một người anh hùng, mà còn là biểu tượng cho sức sống bền bỉ của tinh thần yêu nước Việt Nam.

Nguyễn Trung Trực không để lại dấu ấn lịch sử bằng xuất thân quyền quý hay những phương tiện chiến tranh vượt trội mà bởi lòng yêu nước, sự quả cảm và khả năng biến những lợi thế bình dị của quê hương thành sức mạnh chiến đấu. Chiến thắng Nhựt Tảo vì thế không đơn thuần là câu chuyện về một chiến hạm bị đánh chìm, mà còn là khúc tráng ca về ý chí của những con người không chịu khuất phục trước cường quyền. Ngọn lửa bừng lên trên dòng Nhựt Tảo năm xưa đã trở thành ngọn lửa của lòng tự tôn dân tộc, nhắc nhở các thế hệ mai sau rằng sức mạnh của một dân tộc không chỉ nằm ở vũ khí hay tiềm lực, mà còn bắt nguồn từ lòng yêu nước, trí tuệ và ý chí kiên cường của con người.