Nguyễn Trường Tộ – Khát vọng làm cho dân giàu, nước mạnh

Một trong những điểm nổi bật trong tư tưởng của Nguyễn Trường Tộ là nhận thức sâu sắc về vai trò của kinh tế đối với sức mạnh quốc gia. Ông hiểu rằng một đất nước muốn bảo vệ độc lập và phát triển phải có nền kinh tế đủ mạnh, sản xuất phát triển và đời sống nhân dân được cải thiện.

Trong thế kỷ XIX, Việt Nam chủ yếu dựa vào nền sản xuất nông nghiệp truyền thống. Công nghiệp và thương mại chưa phát triển tương xứng với những thay đổi của thế giới. Trong khi đó, các nước phương Tây đang có những bước tiến mạnh về khoa học, kỹ thuật, công nghiệp và hàng hải. Nguyễn Trường Tộ nhìn thấy khoảng cách ấy và lo ngại rằng nếu đất nước không thay đổi thì sẽ ngày càng tụt hậu.

Trong những bản điều trần gửi triều đình, ông đưa ra nhiều đề nghị liên quan đến phát triển kinh tế, khai thác tài nguyên, công thương nghiệp, tài chính và mở rộng giao thương. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận chương trình canh tân của ông bao quát nhiều lĩnh vực, trong đó có phát triển công thương nghiệp và tài chính.

Nguyễn Trường Tộ không nhìn kinh tế đơn thuần là chuyện làm giàu. Với ông, kinh tế còn liên quan trực tiếp đến sức mạnh quốc gia. Khi sản xuất phát triển, nhà nước có thêm nguồn lực; khi thương mại mở rộng, đất nước có thêm cơ hội giao lưu với bên ngoài; khi nhân dân có cuộc sống tốt hơn, xã hội sẽ ổn định hơn.

Ông cũng quan tâm đến việc khai thác những tiềm năng sẵn có của đất nước. Những tài nguyên, đất đai và nguồn lực tự nhiên nếu được khai thác hợp lý có thể tạo ra của cải và nâng cao sức mạnh quốc gia. Tư duy ấy cho thấy ông đã có cách nhìn khá toàn diện về mối quan hệ giữa sản xuất, thương mại, tài chính và quốc phòng.

Điều đáng quý là Nguyễn Trường Tộ không chỉ nói đến lợi ích của nhà nước mà còn quan tâm đến đời sống của người dân. Trong tư tưởng xã hội của ông có những đề xuất liên quan đến việc hỗ trợ người nghèo, người già yếu và những người không nơi nương tựa.

Đối với ông, một quốc gia mạnh không thể chỉ được đánh giá bằng quân đội hay bộ máy chính quyền. Sức mạnh ấy còn phải được xây dựng trên nền tảng kinh tế và đời sống nhân dân.

Những đề nghị của Nguyễn Trường Tộ phần lớn không được thực hiện. Tuy nhiên, tư tưởng của ông đã cho thấy một cách nhìn mới về con đường phát triển đất nước: phải sản xuất, phải mở rộng giao thương, phải học hỏi khoa học kỹ thuật và phải chăm lo đời sống nhân dân.

Ngày nay, khi nhìn lại những tư tưởng ấy, chúng ta càng thấy rõ tầm quan trọng của phát triển kinh tế gắn với nâng cao đời sống xã hội. Khát vọng “dân giàu, nước mạnh” trong tư tưởng canh tân của Nguyễn Trường Tộ vì thế vẫn là một dấu ấn đáng trân trọng trong lịch sử dân tộc.