NGUYỄN VĂN CỪ – BẢN LĨNH CỦA MỘT NGƯỜI LÃNH ĐẠO TRẺ

NGUYỄN VĂN CỪ – BẢN LĨNH CỦA MỘT NGƯỜI LÃNH ĐẠO TRẺ

Trong những năm tháng đất nước chìm trong cảnh mất nước, khi tuổi trẻ của nhiều người phải đối diện với những lựa chọn nghiệt ngã giữa cuộc sống riêng và vận mệnh dân tộc, Nguyễn Văn Cừ đã chọn con đường cách mạng và đi đến cùng với lựa chọn ấy. Cuộc đời ông chỉ kéo dài 29 năm, nhưng đó là 29 năm của một con người không ngừng học hỏi, rèn luyện, dấn thân và cống hiến. Từ một thanh niên sớm giác ngộ lý tưởng, Nguyễn Văn Cừ từng bước trưởng thành trong phong trào công nhân, trải qua những năm tháng tù đày, trở thành Tổng Bí thư khi tuổi đời còn rất trẻ và cuối cùng hy sinh trước họng súng của kẻ thù. Nhưng điều làm nên giá trị đặc biệt của ông không chỉ nằm ở những chức vụ đã đảm nhiệm hay sự hy sinh anh dũng, mà còn ở một bản lĩnh chính trị hiếm có: dám suy nghĩ độc lập, dám nhìn thẳng vào những hạn chế của chính tổ chức mình và luôn đặt lợi ích của cách mạng, của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân.

Nguyễn Văn Cừ sinh ngày 9 tháng 7 năm 1912 tại làng Phù Khê, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình nhà nho nghèo có truyền thống yêu nước. Là hậu duệ đời thứ 17 của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, ông lớn lên trong một môi trường giàu truyền thống văn hóa và tinh thần yêu nước. Tuy nhiên, truyền thống gia đình chỉ là điểm khởi đầu, còn con đường cách mạng của Nguyễn Văn Cừ được hình thành từ chính những nhận thức và lựa chọn của ông. Năm 1928, khi mới 16 tuổi, ông tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Chỉ một năm sau, ông được phân công đến vùng mỏ Vàng Danh để hoạt động trong công nhân. Tại đây, người thanh niên trẻ tuổi trực tiếp chứng kiến cuộc sống cơ cực của những người lao động dưới ách áp bức của chế độ thực dân. Những gì nhìn thấy trong thực tế giúp ông hiểu rằng cách mạng không thể chỉ tồn tại trong sách vở hay những lời kêu gọi, mà phải bắt đầu từ việc tập hợp quần chúng, tổ chức lực lượng và đấu tranh cho quyền lợi của những người đang chịu áp bức. Chính thực tiễn ấy đã giúp Nguyễn Văn Cừ trưởng thành nhanh chóng và hình thành phong cách hoạt động gắn lý luận với đời sống.

Năm 1931, khi mới 19 tuổi, Nguyễn Văn Cừ bị bắt và bị đày ra Côn Đảo. Đối với một người trẻ tuổi, những năm tháng sống giữa chế độ lao tù khắc nghiệt có thể đủ để làm mất đi niềm tin và hy vọng. Nhưng với Nguyễn Văn Cừ, Côn Đảo lại trở thành một nơi rèn luyện ý chí và trí tuệ. Trong hoàn cảnh bị giam cầm, ông tiếp tục học tập, nghiên cứu lý luận và trao đổi với những người đồng chí. Những năm tháng ấy không làm ông rời xa con đường đã chọn mà giúp ông trưởng thành hơn trong nhận thức chính trị. Khi được trả tự do năm 1936, Nguyễn Văn Cừ lập tức trở lại hoạt động cách mạng, tiếp tục đảm nhận những nhiệm vụ quan trọng và nhanh chóng trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo nổi bật của Đảng.

Đầu năm 1937, ông được giao giữ chức Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, sau đó tham gia Ban Chấp hành Trung ương. Tháng 3 năm 1938, Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng khi chưa đầy 26 tuổi. Trong hoàn cảnh đất nước đang chịu sự thống trị của thực dân Pháp, phong trào cách mạng phải hoạt động trong điều kiện hết sức khó khăn và tình hình thế giới có nhiều biến động, trọng trách ấy đặt lên vai một người còn rất trẻ một nhiệm vụ lớn lao. Nhưng Nguyễn Văn Cừ không để tuổi tác trở thành giới hạn của mình. Ông dành nhiều tâm sức cho việc xây dựng tổ chức, củng cố lực lượng và định hướng phong trào, đồng thời thể hiện một tư duy chính trị sâu sắc, luôn cố gắng nhìn nhận những vấn đề của cách mạng từ thực tiễn chứ không chỉ từ những nguyên tắc chung.

Dấu ấn rõ nét nhất cho tư duy ấy là tác phẩm “Tự chỉ trích”. Trong quá trình lãnh đạo phong trào, Nguyễn Văn Cừ nhận thấy bên trong tổ chức cách mạng cũng tồn tại những hạn chế, những nhận thức khác nhau và những vấn đề cần được giải quyết. Thay vì né tránh, ông lựa chọn cách thẳng thắn nhìn nhận và phân tích. Theo ông, một tổ chức muốn mạnh thì phải có khả năng tự nhìn lại, phải biết phân biệt đúng sai, sửa chữa khuyết điểm và đấu tranh với những quan điểm không phù hợp, nhưng đồng thời phải giữ gìn sự đoàn kết và thống nhất. “Tự chỉ trích” vì thế không chỉ thể hiện năng lực lý luận mà còn cho thấy bản lĩnh của một người lãnh đạo dám chịu trách nhiệm trước những vấn đề của tổ chức mình. Ở Nguyễn Văn Cừ, sự thẳng thắn không nhằm phủ nhận mà để xây dựng; phê bình không nhằm chia rẽ mà để củng cố; và tự nhìn nhận không phải để bi quan mà để tìm cách tiến lên.

Chính phẩm chất ấy khiến Nguyễn Văn Cừ trở nên đặc biệt trong số những người lãnh đạo cách mạng cùng thời. Ông trưởng thành không chỉ qua những năm tháng hoạt động mà còn qua khả năng tự học hỏi và tự điều chỉnh. Những năm ở vùng mỏ giúp ông hiểu quần chúng; những năm tù đày giúp ông rèn luyện bản lĩnh và đào sâu lý luận; những năm lãnh đạo giúp ông nhìn thấy những yêu cầu phức tạp của phong trào. Từ tất cả những trải nghiệm đó, Nguyễn Văn Cừ hình thành một phong cách lãnh đạo vừa quyết đoán vừa tỉnh táo, luôn đặt câu hỏi về hiệu quả thực tế của công việc và không ngại đối diện với những vấn đề khó khăn.

Cuối những năm 1930, tình hình thế giới và trong nước ngày càng căng thẳng. Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, chính quyền thực dân Pháp tăng cường đàn áp, phong trào cách mạng phải chuyển sang hoạt động bí mật. Đối với những người đứng đầu tổ chức, nguy hiểm luôn cận kề. Nguyễn Văn Cừ hiểu rõ điều đó nhưng vẫn tiếp tục công việc. Ông cùng các đồng chí tìm cách duy trì tổ chức, bảo vệ lực lượng và chuẩn bị cho những bước phát triển tiếp theo của cách mạng. Ngày 17 tháng 1 năm 1940, ông bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Người từng giữ trọng trách Tổng Bí thư nay trở thành tù nhân trong tay kẻ thù, nhưng những năm tháng Côn Đảo trước đó đã giúp ông có đủ bản lĩnh để đối diện với nhà tù lần thứ hai. Ông hiểu rằng những thông tin mình nắm giữ liên quan trực tiếp đến sự an toàn của tổ chức và đồng chí, vì vậy vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng.

Sau cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ, thực dân Pháp tiến hành đàn áp khốc liệt. Nguyễn Văn Cừ cùng nhiều cán bộ lãnh đạo của Đảng bị bắt và đưa ra xét xử. Ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại Ngã Ba Giồng, Hóc Môn, ông cùng các đồng chí Hà Huy Tập, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai, Phan Đăng Lưu và nhiều chiến sĩ cách mạng khác bị thực dân Pháp xử bắn. Nguyễn Văn Cừ hy sinh khi mới 29 tuổi, để lại phía sau một cuộc đời còn dang dở và một tương lai mà ông không bao giờ có cơ hội nhìn thấy. Ông không được chứng kiến ngày đất nước giành lại độc lập, không được nhìn thấy những thành quả của cuộc đấu tranh mà mình đã dành cả tuổi trẻ để vun đắp, nhưng sự hy sinh của ông cùng biết bao người đi trước đã góp phần tạo nên nền tảng để những thế hệ sau tiếp tục con đường giành độc lập và xây dựng đất nước.

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Văn Cừ, điều khiến chúng ta kính phục không chỉ là việc ông trở thành Tổng Bí thư khi tuổi đời còn rất trẻ hay đã giữ vững khí tiết trước kẻ thù. Điều đáng kính phục hơn là cách ông đã sống và làm việc trong từng giai đoạn của cuộc đời. Ông đã biết biến tuổi trẻ thành thời gian học hỏi và cống hiến, biến những năm tháng tù đày thành cơ hội rèn luyện, biến trọng trách lãnh đạo thành trách nhiệm trước vận mệnh dân tộc và biến những thử thách cá nhân thành động lực để bảo vệ tổ chức. Một con người có thể có tài năng, nhưng để dám nhận trách nhiệm, dám nhìn thẳng vào khuyết điểm và dám hy sinh lợi ích riêng cho lợi ích chung lại cần một bản lĩnh lớn hơn. Chính ở điểm ấy, Nguyễn Văn Cừ để lại một tấm gương có giá trị lâu dài.

Ngày nay, chúng ta đang sống trong một đất nước hòa bình, được học tập, làm việc và theo đuổi những ước mơ bình dị mà thế hệ Nguyễn Văn Cừ từng không có cơ hội tận hưởng. Đối với chúng ta, những điều ấy có thể rất đỗi bình thường, nhưng với những người đã sống trong thời kỳ đất nước mất độc lập, hòa bình và tự do là một tương lai phải đánh đổi bằng rất nhiều máu và nước mắt. Bởi vậy, khi đọc lại cuộc đời Nguyễn Văn Cừ, lòng biết ơn không chỉ dành cho sự hy sinh của ông mà còn dành cho cả một thế hệ đã chấp nhận đặt tương lai của dân tộc lên trên tương lai của chính mình. Họ đã đi vào những nơi nguy hiểm nhất khi biết rằng có thể không trở về, đã chịu đựng nhà tù khi biết rằng tự do của mình có thể bị tước đoạt, và đã hy sinh khi ngày độc lập vẫn còn ở rất xa.

Cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Cừ đã không thể thấy được mùa xuân độc lập mà mình hằng mong ước, nhưng chính những người như ông đã góp phần làm nên mùa xuân ấy. Từ một người thanh niên 16 tuổi bước vào con đường cách mạng đến người lãnh đạo cao nhất của Đảng khi chưa đầy 26 tuổi, rồi nằm xuống ở tuổi 29, cuộc đời ông là một minh chứng cho sức mạnh của lý tưởng và trách nhiệm. Thời gian có thể đã lùi xa những năm tháng ấy, nhưng mỗi khi nhắc đến Nguyễn Văn Cừ, chúng ta vẫn có lý do để kính phục một trí tuệ trẻ, một bản lĩnh lớn và một con người đã dành trọn những năm tháng đẹp nhất của đời mình cho Tổ quốc. Sự hy sinh ấy không thể đổi lại bằng bất cứ điều gì, và lòng biết ơn của những thế hệ được sống trong hòa bình hôm nay chính là cách để những năm tháng mà ông và đồng đội đã gửi lại cho đất nước không bao giờ bị lãng quên.