NGUYỄN VĂN CỪ - NGƯỜI LÃNH ĐẠO TRẺ TUỔI, KIÊN CƯỜNG TRƯỚC GIỜ PHÚT HY SINH

NGUYỄN VĂN CỪ - NGƯỜI LÃNH ĐẠO TRẺ TUỔI, KIÊN CƯỜNG TRƯỚC GIỜ PHÚT HY SINH

Năm sinh - mất: 1912 - 1941

Quê quán: Phù Khê, Từ Sơn, Bắc Ninh

Danh hiệu: Anh hùng dân tộc, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương

Chỉ sống 29 năm nhưng Nguyễn Văn Cừ đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng Việt Nam. Từ một người thanh niên rời ghế nhà trường để đến vùng mỏ hoạt động giữa công nhân, trải qua những năm tháng tù đày, ông từng bước trưởng thành và ở tuổi 26 được giao trọng trách Tổng Bí thư của Đảng. Trong những năm tháng đầy biến động trước Chiến tranh thế giới thứ hai, Nguyễn Văn Cừ đặc biệt chú trọng xây dựng tổ chức, giữ vững đoàn kết và đề cao tinh thần tự phê bình qua tác phẩm “Tự chỉ trích”. Bị bắt khi phong trào cách mạng bước vào giai đoạn khắc nghiệt, ông vẫn giữ vững khí tiết cho đến khi hy sinh tại Hóc Môn năm 1941.

N

guyễn Văn Cừ sinh ngày 9 tháng 7 năm 1912 tại làng Phù Khê, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình nhà Nho nghèo nhưng có truyền thống yêu nước và hiếu học. Ông được xác định là hậu duệ đời thứ 17 của danh nhân Nguyễn Trãi. Lớn lên trong không khí văn hiến của vùng Kinh Bắc, Nguyễn Văn Cừ sớm thể hiện tư chất thông minh, ham học và ý chí mạnh mẽ. Khi còn là học sinh Trường Bưởi ở Hà Nội, ông đã bắt đầu tham gia các hoạt động yêu nước. Sau khi bị đuổi học vì tham gia phong trào đấu tranh, ông trở về quê mở trường dạy học và tìm cách liên lạc với những người cùng chí hướng.

Năm 1928, khi mới 16 tuổi, Nguyễn Văn Cừ thực hiện chủ trương “vô sản hóa”, rời môi trường quen thuộc để đến vùng mỏ Vàng Danh, Quảng Ninh làm công nhân cuốc than. Công việc nặng nhọc tại mỏ giúp ông trực tiếp tiếp xúc với đời sống của những người lao động, đồng thời tạo điều kiện để ông tham gia vận động, tổ chức phong trào công nhân. Tháng 6 năm 1929, ông gia nhập Đông Dương Cộng sản Đảng. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đầu năm 1930, Nguyễn Văn Cừ được giao hoạt động và xây dựng phong trào tại khu vực Hòn Gai - Uông Bí.

Nhưng con đường hoạt động cách mạng của người thanh niên Kinh Bắc nhanh chóng bị thực dân Pháp đàn áp. Tháng 12 năm 1931, Nguyễn Văn Cừ bị bắt. Ông lần lượt bị giam tại các nhà tù Hòn Gai, Hỏa Lò và Côn Đảo, bị kết án tù chung thân và đày ra Côn Đảo. Những năm tháng trong lao tù không làm ông từ bỏ hoạt động mà trở thành một thời gian để ông tiếp tục học tập lý luận, trao đổi với đồng chí và rèn luyện bản lĩnh. Tại Côn Đảo, ông tham gia viết báo, góp phần truyền bá tư tưởng và tổ chức hoạt động trong giới tù chính trị.

Năm 1936, trước sự thay đổi của tình hình chính trị tại Pháp và phong trào đấu tranh đòi trả tự do cho tù chính trị, Nguyễn Văn Cừ được trả tự do. Trở về đất liền, ông nhanh chóng tham gia khôi phục các cơ sở của Đảng và xây dựng lại hệ thống tổ chức ở Bắc Kỳ. Năm 1937, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương. Đến tháng 3 năm 1938, tại Hội nghị Trung ương, Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư khi mới 26 tuổi.

Trên cương vị Tổng Bí thư, Nguyễn Văn Cừ phải hoạt động trong một hoàn cảnh đặc biệt phức tạp. Chủ nghĩa phát xít đang ngày càng mở rộng, nguy cơ chiến tranh thế giới trở nên rõ rệt, trong khi chính quyền thuộc địa ở Đông Dương vừa đàn áp phong trào cách mạng vừa tìm cách kiểm soát các hoạt động chính trị. Trước tình hình đó, ông cùng Trung ương Đảng chú trọng xây dựng lực lượng, củng cố tổ chức và điều chỉnh phương thức hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế. Trong giai đoạn 1938-1939, phong trào đấu tranh công khai phát triển, báo chí và các hình thức vận động quần chúng được sử dụng để tập hợp lực lượng.

Một trong những dấu ấn tư tưởng nổi bật của Nguyễn Văn Cừ là tác phẩm “Tự chỉ trích”, xuất bản năm 1939. Trong tác phẩm này, ông nhấn mạnh sự cần thiết của tinh thần tự phê bình và phê bình trong nội bộ tổ chức, đồng thời yêu cầu nhìn thẳng vào những hạn chế, sai lầm để củng cố đoàn kết và nâng cao năng lực lãnh đạo. “Tự chỉ trích” không chỉ phản ánh tư duy lý luận của Nguyễn Văn Cừ mà còn cho thấy ông coi việc thường xuyên kiểm điểm hoạt động là một điều kiện quan trọng để tổ chức có thể thích ứng trước những thay đổi của tình hình.

Cuối năm 1939, khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ và chính quyền thuộc địa tăng cường đàn áp, Nguyễn Văn Cừ cùng Trung ương Đảng đứng trước yêu cầu phải thay đổi phương thức hoạt động. Hội nghị Trung ương tháng 11 năm 1939 tại Bà Điểm, Gia Định đã bàn về việc chuyển hướng chỉ đạo chiến lược và thành lập Mặt trận Thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương. Đây là một trong những bước chuyển quan trọng của phong trào cách mạng trong giai đoạn chuẩn bị cho những biến động lớn của những năm sau đó.

Ngày 18 tháng 1 năm 1940, Nguyễn Văn Cừ bị mật thám Pháp bắt tại Sài Gòn. Sau đó, ông bị giam giữ và đưa ra xét xử trong bối cảnh chính quyền thuộc địa mở rộng đàn áp phong trào cách mạng. Sau Khởi nghĩa Nam Kỳ tháng 11 năm 1940, thực dân Pháp quy trách nhiệm đối với Nguyễn Văn Cừ liên quan đến đường lối và những quyết định của tổ chức cách mạng, rồi kết án tử hình.

Ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại Bà Điểm, Hóc Môn, Gia Định, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp xử bắn cùng Hà Huy Tập, Phan Đăng Lưu, Võ Văn Tần và Nguyễn Thị Minh Khai. Ông hy sinh khi mới 29 tuổi. Cuộc đời Nguyễn Văn Cừ chỉ kéo dài chưa đầy ba thập niên nhưng gắn với những giai đoạn quan trọng của phong trào cách mạng Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám. Từ người thanh niên vùng Kinh Bắc đến người công nhân vùng mỏ, người tù chính trị rồi người đứng đầu tổ chức ở tuổi 26, ông để lại hình ảnh một thế hệ thanh niên sớm dấn thân, không ngừng học tập và rèn luyện trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Điều còn lại từ Nguyễn Văn Cừ không chỉ là những mốc hoạt động cách mạng, mà còn là tinh thần dám nhìn thẳng vào hạn chế, giữ vững nguyên tắc và khí tiết trước thử thách. Chính vì vậy, tên tuổi Nguyễn Văn Cừ đã trở thành một phần của ký ức lịch sử về thế hệ những người trẻ dành trọn tuổi xuân cho cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc.