Nguyễn Văn Cừ - Nhà lãnh đạo kiệt xuất và nhà lý luận tài năng của Cách mạng Việt Nam
Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam, Nguyễn Văn Cừ (1912–1941) là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối xuất sắc nhất, Tổng Bí thư thứ tư của Đảng Cộng sản Đông Dương. Đảm nhiệm trọng trách đứng đầu Đảng khi mới 26 tuổi, ông đã ghi dấu ấn sâu đậm bởi tư duy chiến lược sắc bén, bản lĩnh chính trị kiên cường và công lao to lớn trong việc chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng Việt Nam.
Nguyễn Văn Cừ sinh ra tại làng Phù Khê, xã Phù Khê, thị xã Từ Sơn (nay thuộc thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) — trong một gia đình dòng dõi Nguyễn Trãi. Giác ngộ cách mạng từ sớm, ông tham gia phong trào yêu nước khi mới 15 tuổi và trở thành đảng viên đời đầu của Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 1930.
Trưởng thành trong lao tù: Năm 1930, ông bị chính quyền thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo. Trong "ngục thất trần gian", ông biến nhà tù thành trường học cách mạng, tự rèn luyện bản lĩnh chính trị và đào sâu lý luận Mác - Lênin.
Ngọn cờ đầu của Phong trào Dân chủ (1936–1939): Sau khi được tự do, ông tích cực tham gia khôi phục tổ chức Đảng và chỉ đạo phong trào đấu tranh công khai, bán công khai đòi tự do, dân chủ, dân sinh rộng khắp cả nước.
Chủ trì Hội nghị Trung ương 6 (1939): Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng 11/1939, ông cùng Trung ương Đảng quyết định chuyển hướng chỉ đạo chiến lược: đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, thành lập Mặt trận Thống nhất Dân tộc Phản đế Đông Dương.
Di sản "Tự phê bình" — Tác phẩm lý luận kinh điển
Một trong những đóng góp xuất sắc nhất của Nguyễn Văn Cừ cho công tác xây dựng Đảng là tác phẩm "Tự phê bình" (xuất bản tháng 7/1939). Tác phẩm ra đời nhằm uốn nắn những lệch lạc trong tư tưởng, đấu tranh chống các xu hướng cơ hội và tăng cường sự đoàn kết, thống nhất trong nội bộ Đảng.
Với luận điểm sắc bén và tinh thần thẳng thắn, ông khẳng định: "Người cộng sản có trách nhiệm phê bình tự do, nhưng phê bình để làm cho Đảng mạnh lên, chứ không phải để phá hoại Đảng". Đến nay, tác phẩm vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
Khí tiết người cộng sản kiên trung
Tháng 1/1940, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Mặc dù bị tra tấn dã man bằng nhiều thủ đoạn hiểm độc, ông vẫn giữ vững khí tiết kiên cường, nhất quyết không khai báo thông tin của tổ chức.
Ngày 28/8/1941, thực dân Pháp đưa ông cùng các đồng chí lãnh đạo như Hà Huy Tập, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai ra xử bắn tại Hóc Môn (Gia Định). Ông hy sinh khi mới tròn 29 tuổi — độ tuổi thanh xuân rực rỡ nhất của đời người.
Cuộc đời tuy ngắn ngủi nhưng sự nghiệp cách mạng của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ là một tấm gương sáng ngời về lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc, tinh thần hy sinh vì độc lập dân tộc và trí tuệ lý luận xuất sắc của cách mạng Việt Nam.
