Nguyễn Văn Lượm

Nguyễn Văn Lượm sinh ngày 21 tháng 12 năm 1932 tại làng Lai Trung, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay thuộc xã Quảng Điền, thành phố Huế).

Cha đẻ của ông là cụ Nguyễn Tuất (tên thường gọi là Be, 1909–1979) quê Thừa Thiên Huế, có nhiều năm làm việc ở bưu điện các tỉnh Nam Trung Bộ. Theo gia phả họ Nguyễn tại Huế do người thân lưu giữ, Nguyễn Văn Lượm là tên thường gọi ở nhà, còn tên đăng ký trong các giấy tờ hộ tịch và hoạt động cách mạng là Nguyễn Thanh. Xét theo vai vế dòng tộc, ông có quan hệ họ hàng (hàng cháu) với nhà thơ Tố Hữu.

Giấy căn cước của Lượm (mang tên khai sinh là Nguyễn Thanh), được phát hành vào ngày 20 tháng 4 năm 1943

Năm 1943, ông Tuất chuyển vào làm việc tại Nha Trang và đưa gia đình đi theo. Con trai của ông là Lượm cũng theo cha vào Nha Trang và tiếp tục học tại đây 2 năm. Hiện gia đình vẫn giữ "giấy căn cước" bằng song ngữ tiếng Pháp/tiếng Việt năm 1943 của Nguyễn Thanh (thực chất là giấy tờ ứng thí các bằng cấp Pháp - Việt ở Trung Kỳ), có dán ảnh Nguyễn Thanh lúc đó 11 tuổi.

Trong "Tờ nhận tự khai", ông Tuất xác định rõ thời gian con trai ông thoát ly gia đình là vào khoảng năm 1945 đến 1946, khi Nguyễn Văn Lượm hoạt động tại Nha Trang cùng với chú ruột là Nguyễn Trọng Quảng, và tin tức về Lượm cũng biến mất kể từ đó. Mãi đến sau năm 1975, ông Quảng lúc này đã nghỉ hưu trở về và mang bằng Tổ quốc ghi công năm 1958 về cho gia đình, trong đó đề tên liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm.

Hoạt động và hy sinh

Khi chiến tranh Đông Dương bùng nổ, Nguyễn Văn Lượm gia nhập lực lượng kháng chiến tại địa phương với vai trò đội viên du kích, thực hiện các nhiệm vụ giao liên và đưa thư liên lạc.

Ngày 15 tháng 4 năm 1947, trong một lần làm nhiệm vụ vận chuyển thư từ "thượng khẩn" băng qua cánh đồng tại Thừa Thiên, ông bị quân Pháp phát hiện và bắn trúng. Ông hy sinh khi mới 14 tuổi. Do thành tích trong chiến đấu, ông đã được Nhà nước Việt Nam truy tặng bằng Tổ quốc ghi công.

Việc cúng giỗ liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm vẫn được duy trì ở Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận cũ, tại nhà người em trai cùng cha khác mẹ với liệt sĩ Lượm là ông Nguyễn Thanh Sơn.