Nguyễn Văn Nghĩa – Người phi công mở màn chiến thắng Điện Biên Phủ trên khôn
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Đại tá phi công Nguyễn Văn Nghĩa là một trong những phi công tiêm kích xuất sắc của Không quân nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Sinh ngày 3/5/1946 tại Quảng Ngãi, ông được đào tạo lái máy bay MiG-21 tại Liên Xô, sau đó trở về chiến đấu trong Trung đoàn Không quân 921. Ông đạt cấp độ ACE khi bắn rơi từ 5 máy bay đối phương trở lên và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1973.
Từ chàng trai Quảng Ngãi đến phi công MiG-21
Tháng 6/1965, Nguyễn Văn Nghĩa trúng tuyển đào tạo phi công quân sự và được đưa sang Liên Xô học lái MiG-21 tại Trường Không quân Serov-Krasnodar ở thành phố Krasnodar.
Ngày 8/4/1968, ông hoàn thành khóa đào tạo và trở về Việt Nam. Ông được biên chế vào Trung đoàn 921 – Đoàn Không quân Sao Đỏ, bắt đầu những năm tháng trực tiếp chiến đấu trên bầu trời miền Bắc.
Việc làm chủ MiG-21 trong thời kỳ đó đòi hỏi phi công phải trải qua quá trình huấn luyện nghiêm ngặt, đồng thời có khả năng phán đoán và xử lý tình huống rất nhanh trong những trận không chiến có cường độ cao.
Những chiến công trên bầu trời
Nguyễn Văn Nghĩa đã tham gia nhiều trận không chiến và trở thành một trong những phi công có thành tích nổi bật của Không quân nhân dân Việt Nam.
Ông bắn rơi 5 máy bay Mỹ, qua đó đạt đẳng cấp ACE – danh hiệu dành cho những phi công bắn rơi từ 5 máy bay đối phương trở lên. Một số nguồn tư liệu ghi nhận tổng thành tích chiến đấu của ông là 6 máy bay Mỹ.
Trong chiến đấu, ông luôn coi trọng sự phối hợp giữa các thành viên trong biên đội. Đối với những phi công MiG-21, việc phát hiện mục tiêu, tiếp cận, lựa chọn thời cơ và nhanh chóng thoát ly khỏi khu vực chiến đấu đều có ý nghĩa quyết định.
Người phi công mở màn chiến thắng “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không”
Một trong những dấu ấn lớn nhất trong sự nghiệp của Nguyễn Văn Nghĩa gắn với Chiến dịch Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không tháng 12/1972.
Đêm 23/12/1972, trong những ngày chiến đấu ác liệt trên bầu trời Hà Nội, Nguyễn Văn Nghĩa đã xuất kích và bắn rơi chiếc máy bay Mỹ đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam trong chiến dịch. Chiến công này có ý nghĩa đặc biệt, tạo khí thế và niềm tin để các phi công Việt Nam tiếp tục chiến đấu trong những ngày tiếp theo.
Sau chiến công ấy, Không quân nhân dân Việt Nam tiếp tục lập thêm nhiều chiến công trong chiến dịch, trong đó có những trận đánh tiêu diệt máy bay B-52. Vì vậy, Nguyễn Văn Nghĩa thường được nhắc đến như người phi công mở màn chiến thắng trên bầu trời Hà Nội năm 1972.
Nhớ lại những trận chiến năm xưa, ông từng nhấn mạnh rằng đối với một phi công, niềm tin có ý nghĩa rất lớn. Chính niềm tin vào bản thân, đồng đội và khả năng chiến đấu đã giúp những người lính trên bầu trời vượt qua những thời khắc nguy hiểm nhất.
Danh hiệu Anh hùng và những năm tháng sau chiến tranh
Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, ngày 3/9/1973, Nguyễn Văn Nghĩa được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Sau chiến tranh, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội và đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng. Ông từng giữ cương vị Trung đoàn trưởng Trung đoàn 935. Đơn vị này cũng được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 1979.
Năm 1992, Nguyễn Văn Nghĩa chuyển sang ngành hàng không và giữ chức Hiệu trưởng Trường Hàng không Việt Nam. Ông có đóng góp trong quá trình xây dựng và phát triển lĩnh vực đào tạo nhân lực hàng không dân dụng. Tháng 4/2007, ông nghỉ hưu theo chế độ.
Từ đối thủ trên bầu trời đến những cuộc gặp gỡ hòa bình
Sau nhiều thập niên kể từ chiến tranh, Nguyễn Văn Nghĩa đã có dịp gặp lại những cựu phi công Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam.
Những cuộc gặp giữa các cựu phi công Việt Nam và Mỹ mang một ý nghĩa đặc biệt. Những người từng ở hai phía của những trận không chiến khốc liệt nay có thể ngồi lại, chia sẻ ký ức và cùng nhìn lại chiến tranh từ góc độ của những người đã trực tiếp trải qua nó. Năm 2025, Đại tá Nguyễn Văn Nghĩa tiếp tục tham dự một cuộc gặp với các cựu phi công Mỹ tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Đối với ông, việc gặp lại những người từng là đối thủ không chỉ là dịp nhớ về quá khứ mà còn là cơ hội để thế hệ sau hiểu hơn về giá trị của hòa bình.
Dấu ấn của một phi công Anh hùng
Cuộc đời Nguyễn Văn Nghĩa gắn liền với một giai đoạn đặc biệt của lịch sử Không quân nhân dân Việt Nam. Từ một thanh niên Quảng Ngãi, ông trở thành phi công MiG-21, trực tiếp tham gia những trận không chiến ác liệt và trở thành một trong những phi công đạt đẳng cấp ACE của Việt Nam.
Đặc biệt, chiến công bắn rơi chiếc máy bay Mỹ đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam trong Chiến dịch Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không ngày 23/12/1972 đã trở thành dấu mốc đáng nhớ trong cuộc đời chiến đấu của ông.
Từ người phi công chiến đấu trên bầu trời đến người tham gia đào tạo và phát triển ngành hàng không sau chiến tranh, Nguyễn Văn Nghĩa đã dành phần lớn cuộc đời mình cho bầu trời Việt Nam.
Nguyễn Văn Nghĩa – người phi công Anh hùng, phi công ACE và người mở màn chiến thắng của Không quân nhân dân Việt Nam trong những ngày “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” – là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ phi công đã góp phần viết nên lịch sử của bầu trời Việt Nam.
