Nguyễn Văn Nghĩa và lá cờ đỏ sao vàng trên nóc Tòa bố Biên Hòa

Trong lịch sử Cách mạng tháng Tám tại Biên Hòa, sáng 26/8/1945 là một thời điểm đặc biệt. Hàng trăm quần chúng tiến vào Tòa bố, nơi đặt dinh tỉnh trưởng, và lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên nóc tòa nhà.

Người dẫn đầu đoàn người trong sự kiện ấy là Nguyễn Văn Nghĩa, còn có tên là Xược.

Nguyễn Văn Nghĩa là một trong những người hoạt động cách mạng từ khá sớm ở Biên Hòa. Năm 1936, ông là người đầu tiên công khai diễn thuyết tuyên truyền về chủ nghĩa Cộng sản tại tỉnh Biên Hòa và tham gia thành lập Ủy ban Hành động.

Trong phong trào dân chủ 1936-1939, ông cùng những người hoạt động cách mạng tại Biên Hòa tổ chức vận động nhân dân tham gia các hoạt động đòi quyền dân sinh, dân chủ. Sau khi phong trào bị đàn áp, ông bị bắt và đày đi Bà Rá, sau đó tiếp tục bị quản thúc tại Biên Hòa.

Đến năm 1945, tình hình chính trị chuyển biến nhanh chóng. Cách mạng tháng Tám mở ra thời cơ giành chính quyền trên phạm vi cả nước.

Sáng 26/8, Nguyễn Văn Nghĩa dẫn đầu hàng trăm quần chúng tiến vào Tòa bố Biên Hòa. Đoàn người tiến thẳng vào dinh tỉnh trưởng và treo lá cờ đỏ sao vàng lên nóc tòa nhà.

Việc treo cờ diễn ra sớm hơn dự kiến trong kế hoạch của Ủy ban Khởi nghĩa tỉnh Biên Hòa. Tuy nhiên, sự kiện đã trở thành một dấu mốc quan trọng của cuộc khởi nghĩa tại tỉnh lỵ.

Đến 11 giờ trưa cùng ngày, tỉnh trưởng Nguyễn Văn Quý và những người đứng đầu bộ máy chính quyền tỉnh tập trung tại Tòa bố để bàn giao chính quyền cho cách mạng. Hoàng Minh Châu cùng các thành viên Ủy ban Khởi nghĩa tiếp nhận việc bàn giao.

Ngày hôm sau, 27/8/1945, tại Quảng trường Sông Phố diễn ra lễ ra mắt chính quyền cách mạng với sự tham dự của hàng vạn cán bộ và quần chúng.

Nhưng chính quyền mới tồn tại chưa lâu thì phải đối mặt với cuộc tái chiếm của thực dân Pháp. Sau khi Pháp trở lại Biên Hòa, Tỉnh ủy lâm thời chuyển vào hoạt động bí mật. Nguyễn Văn Nghĩa được cử làm Chủ tịch Mặt trận Việt Minh tỉnh Biên Hòa.

Ông tiếp tục bám cơ sở, củng cố Mặt trận, xây dựng lực lượng kháng chiến và vận động nhân dân tham gia cuộc kháng chiến.

Đầu năm 1946, trong một chuyến công tác ở vùng ven thị xã Biên Hòa, Nguyễn Văn Nghĩa bị quân Pháp bắt. Sau đó ông bị đưa ra xử bắn tại cầu Ghềnh.

Câu chuyện về Nguyễn Văn Nghĩa gắn liền với hai giai đoạn nối tiếp nhau: giành chính quyền trong mùa thu năm 1945 và giữ vững phong trào kháng chiến khi thực dân Pháp quay trở lại. Hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng trên nóc Tòa bố Biên Hòa vì thế trở thành một dấu mốc gắn với tên tuổi ông trong lịch sử địa phương.

Nguồn tham khảo: Báo Đồng Nai, “Người kéo lá cờ đỏ sao vàng lên nóc dinh Tỉnh trưởng Biên Hòa ngày ấy”; “Vị Chủ tịch UBND tỉnh đầu tiên của Biên Hòa - Đồng Nai”; “Làng Bến Cá - cái nôi của phong trào cách mạng ở Biên Hòa”.