NGUYỄN VĂN THUẦN – NGƯỜI CHỈ HUY MƯU TRÍ CỦA ĐẠI ĐOÀN 312 VÀ NHỮNG SÁNG KIẾN MỞ ĐƯỜNG MÁU ĐIỆN BIÊN
Từ một người lính bị bắt đi phu cho Pháp trốn về theo Việt Minh, người con vùng đất mỏ Quảng Ninh – Nguyễn Văn Thuần – đã trở thành vị chỉ huy kiên cường của Đại đoàn 312. Giữa làn mưa bom bão đạn ở lòng chảo Điện Biên, bằng những sáng kiến thô sơ nhưng táo bạo, ông đã cùng đồng đội xẻ núi mở đường kéo pháo, Đào hào áp sát, viết nên một trang sử vàng kiêu hãnh của thời hoa lửa.
Trong ký ức hào hùng của Đại đoàn 312 (Đại đoàn Quân Tiên Phong), hình ảnh Trung đoàn phó Nguyễn Văn Thuần luôn gắn liền với sự gan góc, trí thông minh và tình yêu thương đồng đội sâu sắc. Sinh năm 1916 tại vùng đất giàu truyền thống Quỳnh Lưu (nay là phường Cộng Hòa, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh), cuộc đời ông trước Cách mạng Tháng Tám trải qua biết bao thăng trầm. Năm 1944, ông từng bị thực dân Pháp bắt đi lính, nhưng với tấm lòng nồng nàn yêu nước, ông đã dũng cảm trốn về, tìm đường theo Việt Minh và chính thức nhập ngũ vào năm 1945.
Trưởng thành từ những ngày đầu gian khó của cuộc kháng chiến chống Pháp, ông kinh qua nhiều chiến trường ác liệt ở Bắc Bộ và Tây Bắc. Từ một chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 16 (Trung đoàn 141), bằng sự mưu trí và tinh thần xung kích luôn đi đầu, ông bước lên vị trí Tiểu đoàn trưởng rồi trở thành Trung đoàn phó Trung đoàn 209 thuộc Đại đoàn 312 vẻ vang.
Năm 1954, khi Chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn cam go, nhiệm vụ mở đường và kéo những khẩu pháo nặng hàng tấn vào trận địa đặt ra những thử thách tưởng chừng không thể vượt qua. Kẻ thù điên cuồng trút đạn pháo và bom bướm, bom nổ chậm nhằm cưa đứt mọi con đường tiến quân của ta. Phương tiện cơ giới hoàn toàn không có, chỉ dựa vào sức người.
Giữa thời khắc ngàn cân treo sợi tóc ấy, người chỉ huy Nguyễn Văn Thuần đã trăn trở đêm ngày và đưa ra những sáng kiến vô cùng thực tế. Ông vận động chiến sĩ dùng đục, xẻng, choòng sắt – những dụng cụ thô sơ nhất – thay thế cho máy ủi để đục đá, san đường. Khi gặp những mảng đá vôi dựng đứng, ông sáng tạo dùng thuốc nổ đánh bộc phá từng mảng lớn, mở đường cho đoàn quân kéo pháo vượt qua núi cao vực sâu. Không dừng lại ở đó, trước các cứ điểm kiên cố của địch, ông chỉ đạo sáng kiến đào hệ thống giao thông hào ngầm xuyên qua lòng đất, bò sát đến tận hàng rào kẻ thù, giúp bộ binh ta tiếp cận và tiêu diệt gọn các lô cốt mà hạn chế tối đa thương vong.
Những sáng kiến dũng cảm ấy không chỉ cứu sống biết bao giọt máu của chiến sĩ mà còn góp phần quan trọng đưa pháo ta vào vị trí, giội lửa xuống đầu giặc trong ngày toàn thắng Điện Biên.
Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc, ngày 31 tháng 8 năm 1955, ông vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau này, khi chiến tranh lùi xa, người anh hùng vùng đất mỏ đã lặng lẽ trút hơi thở cuối cùng, để lại niềm tự hào sâu sắc cho quê hương Quảng Ninh.
Hôm nay, di ảnh và những hiện vật gắn liền với cuộc đời vị tướng tài ba Nguyễn Văn Thuần vẫn được trang trọng lưu giữ tại quê nhà Quảng Yên và trong các tư liệu truyền thống của Báo Quân đội nhân dân. Câu chuyện về người chỉ huy với tư duy mở đường độc đáo năm nào vẫn luôn là bài học sáng ngời về tinh thần vượt khó và chí khí quật cường của Quân đội nhân dân Việt Nam.
