NGUYỄN VĂN TỐ – TẤM GƯƠNG “NHÂN, TRÍ, DŨNG, LIÊM”

Cụ Nguyễn Văn Tố (1889 – 1947), hiệu Ứng Hòe, quê tại Bát Sứ, Hà Nội, là Trưởng ban Thường trực Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nguyên Bộ trưởng Cứu tế xã hội. Cụ là một chí sĩ yêu nước nhiệt thành, nhà văn hóa kiệt xuất, người cộng sự thân thiết của Chủ tịch Hồ Chí Minh và là tấm gương sáng ngời hội tụ đầy đủ phẩm chất "Nhân - Trí - Dũng - Liêm" trong những năm tháng hoa lửa gian lao.

Thuở nhỏ, Cụ nổi tiếng thông minh, sớm theo học chữ Nho rồi đỗ thủ khoa trường Thông ngôn. Làm việc tại Học viện Viễn Đông Bác cổ từ năm 17 tuổi, Cụ thể hiện bản lĩnh trí thức Việt giữa dàn học giả người Pháp, miệt mài làm việc trong gian phòng nhỏ để nghiên cứu lịch sử và văn hóa. Khi đảm nhiệm vai trò Hội trưởng Hội Trí Tri, Cụ viết nhiều bài nghiên cứu và soạn thảo các bộ sử đồ sộ như Đại Nam dật sử, Sử ta so với sử Tàu nhằm chấn hưng văn hóa và khơi dậy lòng yêu nước trong Nhân dân.

Năm 1938, Cụ đảm nhiệm vị trí Hội trưởng Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ, dẫn dắt phong trào phát triển rực rỡ với 5.000 giáo viên cùng 39 chi hội khắp ba miền. Vượt qua muôn vàn cản trở từ chính quyền thực dân, phong trào không chỉ xóa nạn mù chữ cho hàng triệu người dân lao động nghèo mà còn thắp lên tinh thần tự hào dân tộc, tạo nền tảng vững chắc để Nhân dân giác ngộ và đứng lên làm cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, Cụ nhận lời Chủ tịch Hồ Chí Minh làm Bộ trưởng Bộ Cứu tế xã hội, dốc sức diệt "giặc đói" và "giặc dốt". Đến tháng 3/1946, Cụ được bầu làm Trưởng ban Thường trực Quốc hội khóa I. Trên cương vị này, Cụ đã có những đóng góp lịch sử vô cùng quan trọng, góp sức cùng Chính phủ đàm phán Hiệp định Sơ bộ 6/3 và chỉ đạo xây dựng bản Hiến pháp năm 1946 đầu tiên của nước nhà.

Khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Cụ cùng Chính phủ rời Hà Nội lên chiến khu Việt Bắc để tiếp tục cuộc kháng chiến lâu dài. Tháng 10/1947, thực dân Pháp tấn công Bắc Kạn và bắt được Cụ. Dù kẻ thù dùng mọi chiêu trò dụ dỗ hay tra tấn cực kỳ tàn khốc, Cụ vẫn giữ vững khí tiết bất khuất, đáp lại bằng nụ cười oanh liệt cho đến phút hy sinh anh dũng. Tấm gương trọn đời phụng sự Tổ quốc của Cụ Nguyễn Văn Tố mãi là bản hùng ca bất tử trong thời hoa lửa, là niềm tự hào sâu sắc của thế hệ hôm nay.