Nguyễn Văn Trỗi (5)
Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Từ nhỏ, gia đình anh chuyển vào Đà Nẵng sinh sống. Lớn lên, anh theo nghề thợ điện, một công việc bình thường nhưng giúp anh hiểu rõ đời sống của người lao động trong chế độ cũ. Khi phong trào đấu tranh chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn lan rộng, anh tham gia hoạt động bí mật và trở thành chiến sĩ trong đội biệt động Sài Gòn – lực lượng chuyên thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt ngay trong lòng đô thị.
Năm 1964, tình hình chiến sự ở miền Nam căng thẳng. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara – người tham gia hoạch định kế hoạch quân sự của Mỹ tại Việt Nam – chuẩn bị đến Sài Gòn thị sát. Đây là thời điểm lực lượng biệt động nhận lệnh chuẩn bị một trận đánh nhằm gây tổn thất lớn cho đối phương. Nguyễn Văn Trỗi xung phong đảm nhận nhiệm vụ đặt khối mìn tại cầu Công Lý để tấn công đoàn xe của McNamara. Cầu Công Lý là vị trí chiến lược, nơi đoàn xe dự kiến bắt buộc phải đi qua, vì vậy nhiệm vụ này đòi hỏi sự bí mật và mức độ nguy hiểm rất cao.
Đêm 9/5/1964, khi anh đang tiến hành đặt mìn và kiểm tra lại hệ thống kích nổ thì bị mật vụ phát hiện. Anh bị bắt ngay tại hiện trường. Dù bị tra tấn nhiều ngày, Nguyễn Văn Trỗi không khai bất kỳ thông tin nào liên quan đến tổ chức, tuyến liên lạc hay đồng đội. Sự im lặng kiên quyết của anh khiến địch không lần ra thêm bất kỳ manh mối nào.
Phiên tòa quân sự của chính quyền Sài Gòn diễn ra ngắn gọn và có tính chất kết án sẵn. Trước tòa, Nguyễn Văn Trỗi tuyên bố thẳng thắn rằng anh chiến đấu vì độc lập dân tộc và vì nhân dân Việt Nam. Anh cũng khẳng định chính Mỹ và chính quyền Sài Gòn mới là lực lượng gây chiến, chứ anh không phải là người có tội. Những lời nói này được một số phóng viên nước ngoài ghi lại, tạo tiếng vang lớn và làm nhiều người trên thế giới chú ý đến cuộc chiến ở Việt Nam
Ngày 15/10/1964, anh bị đưa ra pháp trường gần ngã tư Bảy Hiền. Trước giờ xử bắn, khi lính định bịt mắt, anh gạt đi và nói muốn nhìn thấy đất nước mình lần cuối. Tiếng hô “Việt Nam muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!” của anh vang lên ngay trước loạt đạn đã trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu của tinh thần bất khuất trong thời kỳ chống Mỹ. Nhiều nhà báo quốc tế có mặt đã ghi lại giây phút này, và những bức ảnh đó nhanh chóng lan truyền, tạo nên sự xúc động mạnh mẽ trong dư luận thế giới.
Sau khi hy sinh, Nguyễn Văn Trỗi được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Tên anh được đặt cho nhiều con đường, trường học và công trình trên cả nước. Một số địa điểm như cầu Nguyễn Văn Trỗi ở Đà Nẵng hay trường THPT Nguyễn Văn Trỗi tại nhiều tỉnh thành chính là minh chứng cho sự tri ân của nhân dân đối với người chiến sĩ trẻ.
Cuộc đời Nguyễn Văn Trỗi chỉ kéo dài 24 năm, nhưng đóng góp của anh có ý nghĩa lớn trong phong trào đấu tranh đô thị và tinh thần kháng chiến của thanh niên miền Nam. Anh trở thành biểu tượng của sự dũng cảm, ý chí chiến đấu và lòng trung thành với Tổ quốc trong giai đoạn đất nước còn chìm trong chiến tranh.
