Nguyễn Văn Trỗi

"Một thời hoa lửa" không chỉ là cuộc thi, mà là nốt lặng để chúng ta soi mình vào lịch sử. Những câu chuyện về các anh hùng như Nguyễn Văn Trỗi không bao giờ cũ, bởi đó là cội nguồn của lòng biết ơn và niềm tự hào dân tộc, nhắc nhở thế hệ hôm nay sống xứng đáng với những hy sinh thầm lặng của cha ông.

Nguyễn Văn Trỗi là con thứ ba trong một gia đình bần nông và mất mẹ từ nhỏ. Trước sự đàn áp của Mỹ – ngụy tại Duy Xuyên, gia đình anh đã di cư vào Sài Gòn vào năm 1956, định cư tại ấp Tân Ba, Phú Nhuận, thuộc quận Tân Bình. Tại đây, anh vừa làm thuê kiếm sống vừa học nghề điện và sau đó trở thành công nhân tại Nhà máy điện Chợ Quán.

Cuộc đời của Nguyễn Văn Trỗi là minh chứng rõ ràng cho lòng kiên trung và tinh thần cách mạng bất khuất. Là một công nhân tại Nhà máy điện Chợ Quán, anh đã chủ động tiếp cận và được giác ngộ bởi tổ chức cách mạng. Sau đó, anh được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Nhân dân cách mạng Việt Nam.

Năm 1963, Nguyễn Văn Trỗi gia nhập đội biệt động Sài Gòn, trở thành một chiến sĩ xuất sắc. Trong quá trình hoạt động cách mạng, anh luôn hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao. Một lần, anh đã dũng cảm ném lựu đạn khiến một số quân địch bị thương và thiệt mạng.

Khi biết phái đoàn quân sự cao cấp của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sẽ tới Sài Gòn vào tháng 5/1964, lực lượng cách mạng đã lên kế hoạch tiêu diệt McNamara. Dù mới cưới vợ hơn 10 ngày, Nguyễn Văn Trỗi vẫn xung phong nhận nhiệm vụ cài mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, TP Hồ Chí Minh) – nơi phái đoàn dự kiến sẽ đi qua.

Ngày 9/5/1964, Nguyễn Văn Trỗi lên kế hoạch kích hoạt mìn bằng điện đặt dưới chân cầu Công Lý. Tuy nhiên, kế hoạch bị bại lộ và anh bị địch bắt.

Bị giam tại Khám Chí Hòa, Nguyễn Văn Trỗi đối mặt với mọi thủ đoạn dụ dỗ và tra tấn của chính quyền Sài Gòn nhưng không hề nao núng. Ngày 10/8/1964, anh bị đưa ra Tòa án Quân sự và kết án tử hình. Tại tòa, khi được hỏi anh muốn gì, anh dõng dạc trả lời: “Tôi chỉ tiếc rằng chưa giết được McNamara”.

Trước tinh thần kiên cường của Nguyễn Văn Trỗi, Mặt trận Giải phóng Dân tộc Venezuela đã bắt giữ trung tá Mỹ Michael Smolen tại Caracas và tuyên bố: “Nếu Mỹ và chính quyền Sài Gòn giết Nguyễn Văn Trỗi, chúng tôi sẽ xử tử Smolen”.

Trước áp lực này, chính quyền Sài Gòn tạm đình chỉ bản án tử hình của Nguyễn Văn Trỗi và đồng ý trao đổi tù binh. Tuy nhiên, sau khi Michael Smolen được thả, chính quyền Mỹ và Sài Gòn đã trở mặt, bí mật xử bắn Nguyễn Văn Trỗi.

Vào 9 giờ 59 phút, ngày 15/10/1964, trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên quốc tế, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại Khám Chí Hòa. Trước khi bị bắn, anh hô lớn: “Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!”.

.

Nguyễn Văn Trỗi là tấm gương sáng ngời của phong trào cách mạng. Sự hy sinh của anh là một mất mát lớn cho tổ quốc và nhân dân, nhưng cũng làm sáng thêm trang sử hào hùng của dân tộc với tấm gương bất khuất và tinh thần chiến đấu anh dũng. Một Nguyễn Văn Trỗi ngã xuống, nhưng hàng ngàn, hàng vạn Nguyễn Văn Trỗi khác đã đứng lên, tiếp tục cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm!

Hậu thế ghi nhớ công ơn:

Để tưởng nhớ và tri ân những cống hiến hy sinh to lớn của người anh hùng, Nhà nước đã truy tặng bà danh hiệu “Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân”. Ngày nay, Tên của anh được đặt cho nhiều con đường, ngôi trường (đặc biệt là trường văn hóa quân đội), và các công trình văn hóa trên khắp cả nước, tiêu biểu như Cầu Nguyễn Văn Trỗi tại TP.HCM (nơi anh từng nhận nhiệm vụ ám sát phái đoàn quân sự Mỹ), trở thành niềm tự hào và là bài học về lòng yêu nước cho các thế hệ học sinh noi theo.

Hài cốt của anh hùng Nguyễn Văn Trỗi đã được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP.HCM (Quận 9 cũ, nay là TP. Thủ Đức), nằm trong khu vực các phần mộ liệt sĩ tiêu biểu, bên cạnh các anh hùng như Trần Văn Ơn, Quách Thị Trang.

Quê hương anh tại xã Điện Thắng Trung, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam đã xây dựng công viên và tượng đài Nguyễn Văn Trỗi để tri ân, giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Tấm gương hy sinh của anh được đưa vào giảng dạy trong chương trình lịch sử, các tác phẩm văn học, điện ảnh để nhắc nhở thế hệ sau về lòng yêu nước và sự hy sinh cao cả.