Nguyễn Văn Trỗi

I. Tuổi trẻ và lý tưởng cách mạng

Nguyễn Văn Trỗi (tên thường gọi là Tư Trỗi) sinh ngày 01/02/1940 tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình nghèo có truyền thống cách mạng. Sau Hiệp định Genève 1954, gia đình anh chuyển vào Sài Gòn sinh sống.

Lớn lên ở Sài Gòn, anh làm thợ điện tại nhà máy điện Chợ Quán. Chứng kiến cảnh đất nước bị chia cắt, Sài Gòn bị chiếm đóng, anh sớm giác ngộ cách mạng và tham gia vào lực lượng Biệt động thành Sài Gòn, thuộc Đại đội quyết tử cánh Tây Nam. Trong tổ chức, anh nổi tiếng là người thông minh, nhanh nhẹn, dũng cảm, luôn nhận những nhiệm vụ khó khăn nhất.

II. Nhiệm vụ ám sát McNamara tại cầu Công Lý

Đỉnh cao của cuộc đời anh là sự kiện vào đầu tháng 5 năm 1964. Phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sang Sài Gòn để thị sát chiến trường, vạch ra các kế hoạch quân sự mới.

Tổ chức Biệt động thành quyết định tổ chức một trận đánh táo bạo nhằm tiêu diệt phái đoàn này, gây tiếng vang lớn và cảnh cáo quân xâm lược. Nguyễn Văn Trỗi được giao nhiệm vụ quan trọng là đặt mìn dưới cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) trên đường di chuyển của phái đoàn.

Ngày 02/5/1964, anh Trỗi cùng đồng đội tiến hành gài mìn. Tuy nhiên, kế hoạch bị bại lộ. Khi anh đang chuẩn bị kích nổ thì bị địch bắt.

III. Bị bắt, giam cầm và vượt ngục

Trong tù, Nguyễn Văn Trỗi bị tra tấn dã man, nhưng anh vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản, không khai báo bất cứ thông tin gì về tổ chức. Trước phiên tòa của chính quyền Sài Gòn, anh biến pháp trường thành nơi lên án tội ác của đế quốc Mỹ và tay sai, vạch trần bộ mặt xâm lược của chúng.

Phiên tòa kết án tử hình anh. Trong thời gian chờ thi hành án, anh đã cùng một số đồng đội tổ chức vượt ngục. Kế hoạch ban đầu thành công, anh và một số người đã ra khỏi khám Chí Hòa, nhưng sau đó bị bắt lại vì một sự cố ngoài ý muốn.

Sự kiện anh bị bắt gây chấn động dư luận quốc tế. Một tổ chức du kích ở Venezuela đã bắt cóc một sĩ quan Mỹ tên là Michael Smolen và đòi đổi lấy tự do cho anh Trỗi. Tuy nhiên, chính quyền Sài Gòn và Mỹ đã lật lọng, sau khi Smolen được thả, chúng vẫn quyết định hành quyết Nguyễn Văn Trỗi.

IV. Khoảnh khắc lịch sử tại pháp trường

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường tại khám Chí Hòa để hành quyết.

Trước khi chết, anh đã có những phút giây làm nên lịch sử. Anh dõng dạc nói với các nhà báo quốc tế có mặt tại đó, vạch trần sự dối trá của Mỹ - Ngụy, khẳng định lập trường kiên định của mình: "Còn Mỹ thì còn ngụy".

Khi bị bịt mắt, anh đã giật tấm băng đen ra và yêu cầu được nhìn thẳng vào họng súng kẻ thù. Những lời hô cuối cùng của anh vang vọng:

"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Việt Nam muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!"

Tiếng súng nổ, anh ngã xuống, nhưng hình ảnh và lời nói của anh đã sống mãi trong lòng người dân Việt Nam và bạn bè quốc tế, trở thành biểu tượng cho tinh thần "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh". Anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

-----------------------------------------------------------------------------------------