Nguyễn Văn Trỗi
Nguyễn Văn Trỗi (1940–1964) là một chiến sĩ biệt động Sài Gòn trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, được Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông được biết đến nhiều nhất qua vụ mưu sát Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara tại cầu Công Lý năm 1964, sau đó bị bắt và xử bắn khi mới 24 tuổi.
Cuộc đời và con đường hoạt động
Sinh ngày 1/2/1940 tại làng Thanh Quýt (nay thuộc Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), Nguyễn Văn Trỗi lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn, mồ côi mẹ từ nhỏ. Năm 1956, ông vào Sài Gòn, làm nhiều nghề trước khi trở thành thợ điện tại Nhà máy điện Chợ Quán. Năm 1963, ông tham gia lực lượng biệt động Sài Gòn và hoạt động trong mạng lưới cách mạng nội thành.
Sự kiện năm 1964
Tháng 5/1964, Nguyễn Văn Trỗi được giao tham gia kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm tấn công đoàn xe của Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara trong chuyến thăm miền Nam Việt Nam. Kế hoạch không thành công do bị phát hiện; ông bị bắt trong khi thực hiện nhiệm vụ, sau đó bị xét xử và tuyên án tử hình. Ngày 15/10/1964, ông bị xử bắn tại Sài Gòn. Theo nhiều tài liệu trong nước, trước khi hy sinh ông đã hô các khẩu hiệu chính trị và từ chối khuất phục trước bản án.
Di sản và sự ghi nhớ
Sau khi qua đời, Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cùng nhiều phần thưởng khác. Hình tượng của ông xuất hiện trong thơ, văn, phim và các tác phẩm lịch sử, trong đó có bút ký Sống như anh của Trần Đình Vân và các bài thơ của Tố Hữu. Tên ông cũng được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình tưởng niệm trên khắp Việt Nam.
Địa điểm tưởng niệm
Hiện nay, quê hương Quảng Nam có Nhà lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi, nơi lưu giữ tư liệu và hiện vật về cuộc đời, hoạt động của ông. Phần mộ của ông đã được di dời về khu mộ liệt sĩ tiêu biểu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh theo nguyện vọng gia đình vào năm 2018.
