NGUYỄN VĂN TRỖI

Nguyễn Văn Trỗi – Chín phút làm rung động lương tri thế giới

"Có những con người chỉ sống ba mươi, bốn mươi hay năm mươi năm rồi dần chìm vào quên lãng. Nhưng cũng có những người chỉ sống vỏn vẹn hai mươi bốn năm, để rồi tên tuổi của họ vượt qua mọi biên giới, trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và ý chí bất khuất. Nguyễn Văn Trỗi là một người như thế. Câu chuyện của anh không chỉ lay động trái tim người Việt Nam, mà còn khiến nhiều người trên thế giới phải cúi đầu kính phục trước khí phách của một dân tộc không chịu khuất phục."

Tiếng chuông nhà thờ và cậu bé nghèo

Những năm cuối thập niên 1940.

Làng Thanh Quýt, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam vẫn còn nghèo.

Mỗi buổi sáng.

Tiếng chuông nhà thờ vang lên giữa cánh đồng lúa.

Những đứa trẻ chân đất ríu rít chạy trên con đường đất đỏ.

Trong số đó có một cậu bé tên Nguyễn Văn Trỗi.

Sinh năm 1940.

Gia đình đông con.

Cuộc sống vô cùng thiếu thốn.

Tuổi thơ của Trỗi không có những món đồ chơi đẹp.

Không có những bữa cơm đủ đầy.

Điều cậu có nhiều nhất là những buổi theo cha mẹ làm ruộng và chứng kiến cảnh quê hương liên tục chìm trong chiến tranh.

Khi Hiệp định Genève năm 1954 được ký kết, đất nước tạm thời bị chia cắt.

Nỗi đau chia ly lan khắp hai miền.

Nhiều gia đình ly tán.

Nhiều người phải rời quê hương.

Trong lòng chàng trai trẻ, khát vọng về một đất nước thống nhất ngày càng lớn.

Người thợ điện giữa Sài Gòn

Những năm đầu thập niên 1960.

Nguyễn Văn Trỗi vào Sài Gòn mưu sinh.

Anh học nghề điện.

Làm việc chăm chỉ.

Đồng nghiệp nhớ về anh như một người ít nói, thật thà và luôn sẵn sàng giúp đỡ người khác.

Ban ngày.

Anh leo cột điện.

Kéo dây.

Sửa máy.

Ban đêm.

Anh tham gia hoạt động cách mạng trong lực lượng biệt động.

Không ai nhìn người thợ điện gầy gò ấy mà nghĩ rằng anh đang mang trong mình một nhiệm vụ đặc biệt.

Một nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm

Năm 1964.

Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara dự kiến đến Sài Gòn để làm việc với chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Lực lượng biệt động được giao nhiệm vụ chuẩn bị đánh vào đoàn xe của ông khi đi qua cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi).

Nguyễn Văn Trỗi được phân công tham gia đặt mìn theo kế hoạch của tổ chức.

Đó là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm.

Anh hiểu rõ.

Nếu bị phát hiện.

Khả năng trở về gần như bằng không.

Nhưng anh vẫn nhận nhiệm vụ.

Bởi trong suy nghĩ của anh.

Có những việc phải có người làm.

Đêm trước giờ hành động

Đêm Sài Gòn lặng gió.

Dưới ánh đèn vàng.

Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội bí mật tiếp cận khu vực cây cầu.

Mọi thao tác đều phải thật chính xác.

Thật nhanh.

Không để lộ dấu vết.

Thế nhưng.

Trong quá trình chuẩn bị, kế hoạch bị bại lộ.

Nguyễn Văn Trỗi bị bắt.

Đồng đội không thể giải cứu.

Anh bị đưa về giam giữ.

Những ngày trong nhà lao

Sau khi bị bắt.

Nguyễn Văn Trỗi liên tục bị thẩm vấn.

Theo nhiều tài liệu lịch sử, anh chịu nhiều sức ép trong quá trình giam giữ nhưng không khai báo về tổ chức hay đồng đội.

Những người thẩm vấn muốn biết:

Ai chỉ huy?

Ai tham gia?

Kế hoạch cụ thể thế nào?

Nhưng họ không nhận được điều mình muốn.

Người thanh niên mới hai mươi bốn tuổi vẫn giữ thái độ bình tĩnh.

Có lúc chỉ mỉm cười.

Có lúc im lặng.

Sự im lặng ấy khiến đối phương hiểu rằng.

Ý chí của anh không thể bị khuất phục.

Một đám cưới dang dở

Ít người biết.

Trước khi bị bắt.

Nguyễn Văn Trỗi vừa kết hôn với chị Phan Thị Quyên chưa lâu.

Họ chưa kịp sống những ngày hạnh phúc của một gia đình trẻ.

Chưa kịp xây dựng một mái ấm.

Chưa kịp nghĩ đến những đứa con.

Chiến tranh đã đặt lên vai họ một lựa chọn rất khác.

Có lần được gặp chồng trong thời gian bị giam.

Chị Quyên cố nén nước mắt.

Nguyễn Văn Trỗi nhẹ nhàng động viên vợ.

Theo nhiều hồi ức được công bố sau này, anh luôn giữ tinh thần lạc quan, mong người ở lại tiếp tục sống và tin tưởng vào tương lai của đất nước.

Đó là cuộc gặp ngắn ngủi cuối cùng.

Chín phút làm rung động thế giới

Sáng 15 tháng 10 năm 1964.

Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra nơi thi hành án.

Tin tức về vụ việc đã được nhiều hãng thông tấn quốc tế đưa tin.

Nhiều tổ chức và cá nhân trên thế giới lên tiếng đề nghị hoãn hoặc hủy bản án.

Nhưng việc xử bắn vẫn được tiến hành.

Theo các tài liệu lịch sử, trước giờ phút cuối cùng, Nguyễn Văn Trỗi giữ thái độ hiên ngang.

Anh từ chối để bịt mắt.

Anh muốn nhìn thẳng vào những người chuẩn bị thi hành bản án.

Muốn đối diện với cái chết bằng tất cả lòng can đảm.

Trong những giây phút cuối, anh cất tiếng hô những khẩu hiệu thể hiện khát vọng độc lập, thống nhất đất nước và niềm tin vào thắng lợi của nhân dân Việt Nam.

Ít phút sau.

Loạt súng vang lên.

Nguyễn Văn Trỗi ngã xuống.

Anh mới hai mươi bốn tuổi.

Một cái tên vượt khỏi biên giới Việt Nam

Sự hy sinh của Nguyễn Văn Trỗi nhanh chóng được báo chí quốc tế nhắc đến.

Nhiều tờ báo ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh đăng tải câu chuyện về người thanh niên Việt Nam bình thản đối diện với cái chết.

Ở nhiều quốc gia.

Tên anh được đặt cho trường học.

Quảng trường.

Đường phố.

Không chỉ vì anh là người Việt Nam.

Mà vì hình ảnh ấy trở thành biểu tượng cho tinh thần đấu tranh vì độc lập dân tộc trong thế kỷ XX.

Người vợ ở lại

Sau ngày Nguyễn Văn Trỗi hy sinh.

Chị Phan Thị Quyên tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng.

Mang theo ký ức về người chồng trẻ.

Một tình yêu chưa kịp trọn vẹn.

Nhưng được nâng đỡ bởi một lý tưởng lớn hơn hạnh phúc riêng.

Câu chuyện của họ không chỉ là câu chuyện của một đôi vợ chồng.

Mà là hình ảnh tiêu biểu của biết bao gia đình Việt Nam trong chiến tranh.

Đặt Tổ quốc lên trên lợi ích cá nhân.

Tên anh còn mãi

Sau ngày đất nước thống nhất.

Tên Nguyễn Văn Trỗi được đặt cho rất nhiều trường học, đường phố và công trình trên khắp cả nước.

Chiếc cầu Công Lý – nơi gắn với vụ việc năm 1964 – cũng được đổi tên thành cầu Nguyễn Văn Trỗi để ghi nhớ người chiến sĩ biệt động.

Những trang sách lịch sử.

Những bộ phim.

Những bài hát.

Đều kể lại câu chuyện của anh.

Không nhằm ca ngợi chiến tranh.

Mà để nhắc nhở rằng độc lập dân tộc đã được đánh đổi bằng sự hy sinh của rất nhiều con người trẻ tuổi.

Khúc kết của lòng yêu nước

Ngày nay.

Giữa dòng xe tấp nập trên cây cầu mang tên Nguyễn Văn Trỗi.

Ít ai còn hình dung nơi đây từng là một điểm nóng của chiến tranh.

Thành phố đã đổi thay.

Đất nước đã đổi thay.

Nhưng cái tên ấy vẫn còn.

Như một lời nhắc nhở lặng lẽ.

Rằng đã từng có một người thợ điện bình dị, từ một làng quê nghèo ở Quảng Nam, bước vào lịch sử bằng lòng dũng cảm và niềm tin không lay chuyển vào tương lai của dân tộc.

Nguyễn Văn Trỗi không để lại những chiến công trên chiến trường.

Anh không chỉ huy những trận đánh lớn.

Điều anh để lại là một tấm gương về bản lĩnh.

Về sự trung thành với lý tưởng.

Về tinh thần sẵn sàng đối diện với mọi thử thách vì độc lập của đất nước.

Lịch sử Việt Nam được viết nên bởi biết bao con người bình dị.

Nguyễn Văn Trỗi là một trong số đó.

Một người con của quê hương Quảng Nam.

Một người thợ điện.

Một người chồng.

Một người chiến sĩ.

Cuộc đời anh khép lại ở tuổi hai mươi bốn.

Nhưng lý tưởng của anh thì không.

Nó tiếp tục sống trong trái tim của nhiều thế hệ người Việt Nam và bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình.

Hơn sáu mươi năm đã trôi qua, mỗi khi nhắc đến cái tên Nguyễn Văn Trỗi, chúng ta không chỉ nhớ đến một người anh hùng đã ngã xuống.

Chúng ta còn nhớ đến sức mạnh của niềm tin, của lòng yêu nước và của khát vọng độc lập, thống nhất – những giá trị đã giúp dân tộc Việt Nam vượt qua những năm tháng gian nan nhất để đi đến hòa bình hôm nay.