"Nguyễn Văn Trỗi – Bản lĩnh giữa lửa đạn"
Nguyễn Văn Trỗi (1940 – 15/10/1964) là một người đã thực hiện cuộc đánh bom không thành nhằm mưu sát Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ khi đó là Robert McNamara. Tuy bị bắt và bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa kết án tử hình, nhưng ngay trong quá trình xét xử, ông đã trở nên nổi tiếng với những lời tuyên bố đầy khí phách và được những người cộng sản Việt Nam tôn vinh như một người anh hùng trong Chiến tranh Việt Nam.
Ông sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940, là con thứ ba (do đó còn có tên là Tư Trỗi) trong một gia đình nghèo tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Sau Hiệp định Genève, gia đình ông vào Sài Gòn sinh sống. Lớn lên, ông làm thợ điện ở Nhà máy điện Chợ Quán và tham gia tổ chức Biệt động thành, Đại đội Quyết tử cánh Tây Nam Sài Gòn.
Năm 1964, ông được tập huấn cách đánh biệt động nội thành ở căn cứ Rừng Thơm, Đức Hòa (Long An).
Ngày 2 tháng 5 năm 1964, ông nhận nhiệm vụ đặt mìn ở cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) để ám sát phái đoàn quân sự, chính trị cao cấp của Chính phủ Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu. Công việc bại lộ, ông bị bắt lúc 22 giờ ngày 9 tháng 5 năm 1964.
Chính quyền Việt Nam Cộng hòa đưa ông ra tòa án quân sự và kết án tử hình. Để cứu ông, một tổ chức du kích Venezuela tuyên bố trao đổi ông với một con tin là trung tá không quân Mỹ Michael Smolen mà họ vừa bắt giữ. Tuy nhiên, sau khi viên sĩ quan Mỹ được trả tự do thì ông bị đưa đi xử bắn.
Ông bị xử bắn tại sân sau Nhà lao Chí Hòa lúc 9 giờ 45 phút ngày 15 tháng 10 năm 1964, trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên nước ngoài. Những phút cuối cùng, ông tỏ ra rất can đảm, không đồng ý bịt mắt và xưng tội. Ông hô vang những lời cuối cùng được các phóng viên ghi lại:
“Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo Đế quốc Mỹ!”
“Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!”
Sau khi ông qua đời, ông được truy nhận là Đảng viên Đảng Nhân dân Cách mạng miền Nam Việt Nam và được Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng Huân chương Thành đồng hạng Nhất.
Sau khi ông bị xử bắn, chính quyền Việt Nam Cộng hòa bí mật chôn cất ông tại nghĩa trang Văn Giáp ở Giồng Ông Tố (nay thuộc phường Bình Trưng Đông, Thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh). Sau nhiều ngày tìm kiếm, cha đẻ và vợ ông mới tìm thấy mộ.
Ông lập gia đình với bà Phan Thị Quyên vào năm 1964. Bà cũng bị bắt sau ông vài ngày nhưng sau đó được thả vì không có đủ bằng chứng kết tội. Hai người chưa có con. Sau khi ông bị xử bắn, bà được các đồng chí của ông đưa ra miền Bắc học tập. Năm 1973, bà tái giá với ông Lê Tâm Dũng (Ba Dũng), một người bạn học ở miền Bắc.
