NGUYỄN VĂN TRỖI – CHÍN PHÚT LÀM NÊN MỘT TƯỢNG ĐÀI

Sài Gòn, sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964.

Trong sân khám Chí Hòa, một người thanh niên 24 tuổi được đưa ra pháp trường.

Hai tay bị trói.

Xung quanh là lính canh.

Phía trước là những họng súng.

Người thanh niên ấy biết rằng mình chỉ còn ít phút để sống.

Nhưng anh không cúi đầu.

Tên anh là Nguyễn Văn Trỗi.

Anh sinh năm 1940 tại Quảng Nam trong một gia đình nghèo. Khi trưởng thành, Nguyễn Văn Trỗi vào Sài Gòn sinh sống và làm nghề thợ điện.

Giữa thành phố đông đúc, người thanh niên ấy có một cuộc sống rất bình thường.

Anh đi làm.

Có bạn bè.

Có tình yêu.

Rồi lập gia đình.

Nhưng phía sau cuộc sống của một người công nhân trẻ là một Nguyễn Văn Trỗi khác.

Anh tham gia lực lượng cách mạng và trở thành chiến sĩ biệt động hoạt động trong lòng Sài Gòn.

Đầu năm 1964, một nhiệm vụ đặc biệt được giao cho Nguyễn Văn Trỗi và đồng đội.

Theo kế hoạch, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sẽ đến miền Nam Việt Nam. Đoàn xe của ông dự kiến đi qua cầu Công Lý.

Lực lượng cách mạng quyết định tổ chức trận đánh.

Nguyễn Văn Trỗi nhận nhiệm vụ tham gia đặt mìn tại cầu.

Đó là một công việc vô cùng nguy hiểm.

Sài Gòn khi ấy được kiểm soát chặt chẽ. Chỉ cần một hành động bất thường cũng có thể khiến kế hoạch bị phát hiện.

Nhưng người công nhân điện 24 tuổi vẫn nhận nhiệm vụ.

Anh cùng đồng đội khảo sát khu vực.

Tính toán vị trí.

Chuẩn bị phương án.

Từng bước phải được thực hiện bí mật.

Nhưng trước khi kế hoạch thành công, Nguyễn Văn Trỗi bị phát hiện và bắt giữ vào tháng 5 năm 1964.

Từ một người công nhân đang sống giữa Sài Gòn, anh trở thành tù nhân.

Những ngày sau đó là những cuộc thẩm vấn.

Đối phương muốn biết tổ chức của anh.

Muốn biết đồng đội.

Muốn biết những người đã giao nhiệm vụ.

Nhưng Nguyễn Văn Trỗi không khai báo những điều có thể gây nguy hiểm cho đồng đội và tổ chức.

Anh bị kết án tử hình.

Tin Nguyễn Văn Trỗi bị bắt không chỉ được biết đến ở Việt Nam.

Câu chuyện của anh còn lan sang tận Venezuela.

Một nhóm du kích Venezuela bắt giữ một sĩ quan Mỹ và tuyên bố sẽ trao đổi người này để cứu Nguyễn Văn Trỗi.

Trong một khoảng thời gian, việc thi hành án đối với anh phải tạm hoãn.

Nhưng sau khi viên sĩ quan Mỹ được phía Venezuela trả tự do, Nguyễn Văn Trỗi lại đứng trước án tử hình.

Anh hiểu ngày cuối cùng đang đến gần.

Sáng 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi được đưa ra pháp trường tại khám Chí Hòa.

Có các nhà báo chứng kiến.

Có những ống kính máy ảnh hướng về phía người tử tù trẻ tuổi.

Người ta muốn bịt mắt anh.

Nguyễn Văn Trỗi không muốn.

Anh muốn nhìn thẳng.

Bởi người thanh niên ấy không muốn những giây phút cuối cùng của mình diễn ra trong bóng tối.

Trước những họng súng, Nguyễn Văn Trỗi vẫn nói về đất nước, về lý tưởng mà mình đã lựa chọn.

Không còn một trận đánh nào để anh tham gia.

Không còn quả mìn nào để anh đặt.

Không còn con đường nào để chạy thoát.

Thứ cuối cùng anh còn có thể sử dụng chính là tiếng nói của mình.

Và anh đã sử dụng nó cho đến những giây phút cuối cùng.

Những tiếng hô vang lên giữa pháp trường.

Rồi loạt súng nổ.

Nguyễn Văn Trỗi ngã xuống.

Ngày ấy anh mới 24 tuổi.

Cuộc đời rất ngắn.

Nhưng cái chết của Nguyễn Văn Trỗi gây xúc động mạnh.

Những bức ảnh ghi lại giây phút cuối của anh được truyền đi.

Hình ảnh người chiến sĩ trẻ không chịu cúi đầu trước pháp trường trở thành biểu tượng của phong trào đấu tranh cách mạng.

Năm 1965, Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên anh sau này xuất hiện trên những con đường, trường học và nhiều công trình ở khắp đất nước.

Nhưng có một điều khiến câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi trở nên đặc biệt.

Anh không phải một vị tướng.

Không chỉ huy một đội quân lớn.

Xuất phát điểm của anh chỉ là một người công nhân điện bình thường.

Anh cũng từng có những mong muốn rất bình thường của tuổi trẻ.

Có một nghề nghiệp.

Có một người vợ.

Có một mái ấm.

Nếu lịch sử khác đi, có lẽ Nguyễn Văn Trỗi đã sống một cuộc đời rất khác.

Nhưng chiến tranh đặt anh trước một lựa chọn.

Và anh đã lựa chọn con đường mà mình tin là đúng, dù biết có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Hơn sáu thập niên đã trôi qua.

Cầu Công Lý năm xưa sau này mang một cái tên mới:

Cầu Nguyễn Văn Trỗi.

Những dòng xe hôm nay đi qua nơi ấy trong một thành phố hòa bình.

Rất nhiều người có thể đi ngang cây cầu mà không biết rằng hơn 60 năm trước, một người công nhân điện 24 tuổi từng nhận một nhiệm vụ đặc biệt tại đây.

Nhưng lịch sử vẫn giữ lại tên anh.

Không phải vì Nguyễn Văn Trỗi đã sống một cuộc đời dài.

Mà bởi trong một cuộc đời chỉ có 24 năm, anh đã để lại một hình ảnh mà nhiều thế hệ sau vẫn còn nhớ.

Đó là hình ảnh của một người thanh niên đứng trước cái chết mà vẫn giữ nguyên lựa chọn của mình.

Nguyễn Văn Trỗi ra đi khi mới 24 tuổi. Anh không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất, cũng không có cơ hội trở lại cuộc sống bình thường của một người công nhân trẻ. Nhưng những phút cuối tại pháp trường Chí Hòa đã biến cái tên Nguyễn Văn Trỗi thành biểu tượng của một thế hệ thanh niên thời chiến – một thế hệ có thể mất đi tuổi trẻ, tình yêu và cả cuộc đời, nhưng nhất quyết không từ bỏ điều mình tin là độc lập và tự do của Tổ quốc.