NGUYỄN VĂN TRỖI - HAI MƯƠI BỐN MÙA XUÂN VÀ MỘT LỰA CHỌN

Nguyễn Văn Trỗi không xuất thân từ một gia đình nổi tiếng và cũng không bắt đầu cuộc đời như một người lính chuyên nghiệp. Anh từng là một người thợ điện trẻ tuổi giữa Sài Gòn, có công việc, có tình yêu và một gia đình nhỏ vừa mới hình thành. Nhưng chiến tranh đã đưa cuộc đời người thanh niên ấy sang một hướng khác.

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại Điện Bàn, Quảng Nam. Sau khi vào Sài Gòn sinh sống, anh học nghề và làm thợ điện. Trong những năm đầu thập niên 1960, anh tham gia lực lượng biệt động vũ trang nội thành.

Tháng 5 năm 1964, khi Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara dự kiến đến Sài Gòn, Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội thực hiện kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý trên tuyến đường đoàn xe dự kiến đi qua. Kế hoạch bị phát hiện trước khi thực hiện và Nguyễn Văn Trỗi bị bắt.

Những tháng sau đó, người thợ điện trẻ tuổi trở thành một tử tù.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra xử bắn tại khu vực Khám Chí Hòa. Các tư liệu lịch sử ghi lại rằng trong những phút cuối, anh từ chối bịt mắt và tiếp tục thể hiện lập trường của mình trước pháp trường. Anh hy sinh khi mới hai mươi bốn tuổi.

Hai mươi bốn tuổi – một độ tuổi mà cuộc đời của nhiều người mới chỉ bắt đầu. Nguyễn Văn Trỗi khi ấy cũng có một người vợ trẻ, có gia đình và có những dự định riêng. Chính điều đó khiến câu chuyện của anh mang một chiều sâu rất con người: phía sau một nhân vật lịch sử vẫn là một chàng trai từng yêu thương, từng mong muốn một cuộc sống bình thường nhưng đã lựa chọn tham gia cuộc đấu tranh trong hoàn cảnh chiến tranh.

Nguyễn Văn Trỗi không sống đến mùa xuân năm 1975. Anh ra đi hơn mười năm trước ngày đất nước thống nhất. Nhưng hình ảnh của anh tại pháp trường được lưu truyền rộng rãi và trở thành một trong những biểu tượng của phong trào cách mạng miền Nam thời kỳ đó.

Ngày hôm nay, nhìn lại cuộc đời Nguyễn Văn Trỗi không chỉ để nhớ một cái chết. Điều đáng suy ngẫm hơn là một người trẻ đã lựa chọn điều gì trong thời đại của mình. Thế hệ hôm nay không phải đứng trước những lựa chọn sinh tử như vậy. Trách nhiệm với đất nước có thể được thể hiện bằng những con đường khác: học tập, lao động, sáng tạo, sống có trách nhiệm và góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

Nguyễn Văn Trỗi đã dừng lại ở tuổi hai mươi bốn. Anh không được sống tiếp cuộc đời của một người thợ, một người chồng hay chứng kiến ngày chiến tranh kết thúc. Nhưng câu chuyện về người thanh niên ấy vẫn còn lại như một lát cắt của lịch sử, giúp những người sinh ra trong hòa bình hiểu hơn về những lựa chọn và mất mát của thế hệ đi trước.