NGUYỄN VĂN TRỖI — "HÃY NHỚ LẤY LỜI TÔI!"

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 01/02/1940 tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (cùng quê với Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ). Là con thứ ba trong gia đình nông dân nghèo, mẹ anh bị giặc Pháp giết khi anh mới 3 tuổi. Sau Hiệp định Genève 1954, gia đình anh vào Sài Gòn sinh sống.

Tại Sài Gòn, anh Trỗi đạp xích lô kiếm sống, sau đó học nghề thợ điện và làm việc tại Nhà máy điện Chợ Quán. Năm 1963, anh tham gia Đại đội quyết tử cánh Tây Nam Sài Gòn (Đội biệt động 65). Đầu năm 1964, anh được tập huấn cách đánh biệt động nội thành tại căn cứ Rừng Thơm (Đức Hòa, Long An).

Đặt mìn ở cầu Công Lý — 09/5/1964

Tháng 5/1964, lực lượng biệt động Sài Gòn nhận tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sẽ đến Sài Gòn để chuẩn bị leo thang chiến tranh xâm lược Việt Nam. Đội biệt động lên kế hoạch đặt mìn ám sát McNamara tại cầu Công Lý — nơi đoàn xe của ông sẽ đi qua.

Lúc đó, anh Trỗi mới cưới chị Phan Thị Quyên được hơn 10 ngày, đáng lẽ không được phân công nhiệm vụ nguy hiểm này. Tuy nhiên, vượt lên hạnh phúc cá nhân, anh kiên quyết xung phong đi thay cho người đồng đội đã có con. Anh nói: "Còn giặc Mỹ, không ai có hạnh phúc cả".

Đêm 09/5/1964, anh Trỗi và đồng đội Nguyễn Hữu Lời đang đặt quả mìn nặng 8kg dưới chân cầu Công Lý thì kế hoạch bị bại lộ. Lúc 22h00, hai anh bị địch bắt cùng với quả mìn còn nguyên.

Bất khuất trong tù và lời thề bất tử

Bị giam tại Khám Chí Hòa, anh Trỗi đối mặt với mọi thủ đoạn dụ dỗ và tra tấn dã man của chính quyền Sài Gòn nhưng không hề nao núng. Anh nhận hết trách nhiệm về mình để bảo vệ tính mạng đồng đội. Ngày 10/8/1964, anh bị Tòa án Quân sự kết án tử hình.

Trên thế giới, phong trào ủng hộ Nguyễn Văn Trỗi và phản đối Mỹ - Khánh dâng cao. Lực lượng Vũ trang giải phóng dân tộc Venezuela (FALN) dưới sự chỉ huy của Tư lệnh Luis Correa đã bắt cóc tùy viên quân sự Mỹ Smolen ở Caracas, đòi Nhà Trắng trả tự do cho anh Trỗi. Mỹ tuyên bố đồng ý nhưng trên thực tế đã mở chiến dịch săn lùng. Ngay sau khi Smolen được thả 3 ngày, anh Trỗi đã bị chế độ Sài Gòn xử bắn.

Vào lúc 9 giờ 45 phút ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại sân sau Khám Chí Hòa, trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên trong và ngoài nước. Anh không đồng ý bịt mắt, giật phắt dải băng đen và nói: "Không, phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi". Trước họng súng của bảy tên đao phủ, anh hô vang những lời cuối cùng:

"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!" — Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi, 9h45 ngày 15/10/1964

Câu "Hồ Chí Minh muôn năm!" được anh hô đến ba lần trước khi tiếng súng nổ. Anh hy sinh khi mới 24 tuổi, chỉ 19 ngày sau lễ kết hôn với chị Phan Thị Quyên. Sự hy sinh anh dũng của anh trở thành nguồn cảm hứng cho thế hệ thanh niên Việt Nam thời kỳ chống Mỹ. Nhà thơ Tố Hữu đã viết bài thơ "Hãy nhớ lấy lời tôi" với những vần thơ bất hủ:

"Có những phút làm nên lịch sử. Có cái chết hóa thành bất tử. Có những lời hơn mọi bài ca. Có con người như chân lý sinh ra..." — Trích "Hãy nhớ lấy lời tôi" - Tố Hữu, 1964

Ngày 17/10/1964, Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đã truy tặng Nguyễn Văn Trỗi danh hiệu Anh hùng các lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng và Huân chương Thành đồng hạng nhất. Năm 1995, Đảng và Nhà nước truy tặng anh danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân. Tại Cuba có Sân vận động Nguyễn Văn Trỗi (Guantánamo) sức chứa 14.000 chỗ và tượng đài anh tại Công viên Nguyễn Văn Trỗi (Havana).