NGUYỄN VĂN TRỖI – KHÍ PHÁCH CỦA NGƯỜI THANH NIÊN VIỆT NAM

Từ người thanh niên xứ Quảng đến người công nhân Sài Gòn

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940 tại làng Thanh Quýt, nay thuộc xã Điện Thắng Trung, khu vực Điện Bàn, Quảng Nam.

Tuổi thơ của anh trải qua trong hoàn cảnh đất nước còn chiến tranh. Gia đình không khá giả, vì thế từ nhỏ Nguyễn Văn Trỗi đã sớm làm quen với cuộc sống lao động.

Khi còn trẻ, anh vào Sài Gòn sinh sống, vừa làm thuê vừa học nghề điện. Sau đó, anh trở thành công nhân Nhà máy điện Chợ Quán.

Giữa một thành phố đầy biến động của những năm đầu thập niên 1960, người thanh niên quê Quảng Nam vừa lao động kiếm sống, vừa chứng kiến những xung đột chính trị và chiến tranh ngày càng gay gắt.

Khoảng năm 1963, Nguyễn Văn Trỗi tham gia lực lượng biệt động Sài Gòn, thuộc cánh Tây Nam thành phố.

Từ một người thợ điện bình thường, anh bước vào con đường hoạt động bí mật.

Cuộc đời Nguyễn Văn Trỗi từ đây gắn với những nhiệm vụ đầy nguy hiểm.

Nhiệm vụ tại cầu Công Lý

Tháng 5 năm 1964, Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara dự kiến đến Sài Gòn cùng một phái đoàn cấp cao.

Lực lượng biệt động lên kế hoạch tiến công đoàn xe khi đi từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm Sài Gòn.

Địa điểm được lựa chọn là cầu Công Lý.

Nguyễn Văn Trỗi xung phong nhận nhiệm vụ.

Điều đặc biệt là thời điểm ấy anh vừa lập gia đình chưa lâu.

Một bên là hạnh phúc riêng của một người thanh niên mới cưới vợ.

Một bên là nhiệm vụ mà tổ chức giao phó.

Nguyễn Văn Trỗi lựa chọn thực hiện nhiệm vụ.

Với nghề thợ điện, anh có những kiến thức phù hợp để tham gia chuẩn bị hệ thống kích nổ.

Đêm 9 tháng 5 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội tiến hành công việc tại khu vực cầu Công Lý.

Nhưng kế hoạch bị phát hiện.

Khoảng 22 giờ cùng ngày, anh bị bắt. Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân xác nhận thời điểm Nguyễn Văn Trỗi bị bắt là 22 giờ ngày 9/5/1964.

Nhiệm vụ chưa hoàn thành.

Người chiến sĩ trẻ từ đây phải bước vào một thử thách khác.

Đó là nhà tù.

Những tháng ngày bị giam giữ

Sau khi bị bắt, Nguyễn Văn Trỗi bị thẩm vấn và tra khảo nhằm tìm ra tổ chức và những người đã cùng anh hoạt động.

Nhưng anh không khai báo những thông tin có thể gây nguy hiểm cho đồng đội và cơ sở cách mạng.

Nguyễn Văn Trỗi bị kết án tử hình.

Khi ấy, anh mới 24 tuổi.

Điều khiến câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi được nhiều người biết đến không chỉ nằm ở nhiệm vụ tại cầu Công Lý.

Chính những tháng bị giam giữ và thái độ của anh trước án tử hình đã khiến hình ảnh người thanh niên này trở thành một biểu tượng trong phong trào thanh niên thời bấy giờ.

Một câu chuyện vượt qua nửa vòng trái đất

Trong khi Nguyễn Văn Trỗi đang bị giam giữ tại Sài Gòn, câu chuyện về anh được biết đến ở tận Venezuela.

Một lực lượng vũ trang tại Venezuela bắt giữ một sĩ quan Mỹ và đưa ra yêu cầu trao đổi nhằm cứu Nguyễn Văn Trỗi.

Sự việc khiến tên tuổi của người chiến sĩ Việt Nam được biết đến ngoài phạm vi đất nước.

Theo tư liệu của Báo Điện tử Chính phủ, sau khi viên sĩ quan Mỹ được trả tự do, chính quyền Sài Gòn vẫn tiến hành xử bắn Nguyễn Văn Trỗi.

Một người thợ điện trẻ tuổi của Sài Gòn đã trở thành nhân vật được nhắc đến cách Việt Nam hàng nghìn kilômét.

Đó cũng là một chi tiết đặc biệt trong câu chuyện về cuộc đời anh.

9 giờ 45 phút ngày 15 tháng 10 năm 1964

Sáng 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi được đưa ra sân sau nhà lao Chí Hòa, Sài Gòn.

Giờ phút cuối cùng đã đến.

Theo các tư liệu được công bố, anh vẫn giữ thái độ bình tĩnh trước đội hành quyết.

Vào lúc 9 giờ 45 phút, ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi hy sinh.

Anh mới 24 tuổi.

Cuộc đời rất ngắn.

Nhưng những phút cuối cùng ấy đã khiến hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi được nhắc đến rộng rãi trong phong trào cách mạng và trong thế hệ thanh niên Việt Nam thời chiến.

Sau khi anh hy sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá cao tinh thần chiến đấu đến hơi thở cuối cùng của Nguyễn Văn Trỗi và nêu anh như một tấm gương để thanh thiếu niên học tập.

Từ một người thợ điện bình thường đến một biểu tượng

Có một điều đặc biệt khi nhìn lại cuộc đời Nguyễn Văn Trỗi.

Anh không xuất thân từ một gia đình giàu có.

Anh không phải một vị tướng.

Anh cũng không phải người giữ một chức vụ cao.

Trước khi trở thành chiến sĩ biệt động, Nguyễn Văn Trỗi chỉ là một người công nhân trẻ làm nghề điện giữa Sài Gòn.

Nhưng chính từ một con người bình thường ấy lại xuất hiện một câu chuyện được nhiều thế hệ biết đến.

Điều đó cho thấy lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những nhân vật ở vị trí cao.

Trong những thời điểm đặc biệt, một người công nhân, một người nông dân, một học sinh hay một thanh niên bình thường cũng có thể đứng trước những lựa chọn lớn.

Giá trị của con người nhiều khi được thể hiện rõ nhất qua cách họ lựa chọn trong những thời khắc khó khăn ấy.

Hạnh phúc riêng và trách nhiệm lớn hơn

Một trong những chi tiết khiến câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi trở nên gần gũi là khi nhận nhiệm vụ năm 1964, anh vừa mới xây dựng gia đình.

Ở tuổi 24, anh cũng có những mong muốn rất bình thường của một người trẻ.

Có người vợ.

Có mái ấm.

Có nghề nghiệp.

Có cả một cuộc đời phía trước.

Nhưng chiến tranh đặt thế hệ của Nguyễn Văn Trỗi trước những lựa chọn mà thế hệ sống trong hòa bình hôm nay rất khó hình dung đầy đủ.

Anh lựa chọn thực hiện nhiệm vụ dù biết có thể phải trả giá bằng tự do và tính mạng.

Chính vì vậy, khi kể về Nguyễn Văn Trỗi, điều cần nhớ không chỉ là những giờ phút ở pháp trường.

Cần nhớ rằng phía sau hình ảnh người anh hùng vẫn là một con người với những tình cảm rất đời thường.

Và chính vì có những điều riêng tư đáng quý mà sự lựa chọn hy sinh của anh càng cho thấy quyết tâm của một thanh niên trong hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ.