NGUYỄN VĂN TRỖI – NGƯỜI ĐỂ LẠI TUỔI HAI MƯƠI CHO ĐẤT NƯỚC

Có những con người mà khi nhắc đến tên, lòng ta bỗng chùng xuống. Không phải bởi họ đã sống một cuộc đời quá dài, mà bởi họ đã đi qua cuộc đời quá ngắn, để lại phía sau một khoảng trời thương nhớ và niềm kính phục không gì đo đếm được.

Nguyễn Văn Trỗi là một người như thế.

Mỗi lần nghĩ về anh, tôi thường tự hỏi: Ở tuổi hai mươi tư, người ta thường mơ ước những gì? Có lẽ là một mái nhà nhỏ, một công việc ổn định, những buổi chiều trở về bên người thân, những tháng ngày bình dị mà hạnh phúc. Ở cái tuổi mà trái tim còn đầy ắp những dự định cho tương lai, Nguyễn Văn Trỗi đã lựa chọn một con đường khác — con đường đầy hiểm nguy, nơi anh biết mình có thể phải đánh đổi bằng chính mạng sống.

Anh sinh năm 1940, quê ở Quảng Nam, rồi vào Sài Gòn làm nghề thợ điện. Tôi hình dung về anh như một người thanh niên bình dị, với đôi bàn tay lao động và những ước mơ rất đỗi đời thường. Nhưng đất nước trong những năm tháng ấy đâu có bình yên. Nỗi đau chia cắt, những mất mát của đồng bào và khát vọng độc lập đã thôi thúc nhiều người trẻ đứng lên. Nguyễn Văn Trỗi cũng nằm trong số những con người ấy.

Điều khiến tôi xúc động khi nghĩ về anh không chỉ là lòng dũng cảm, mà còn là sự lựa chọn của một con người bình thường trước một thời đại phi thường. Anh không sinh ra đã là huyền thoại. Anh cũng từng là một chàng trai trẻ, có gia đình, có tình yêu, có những điều thân thuộc để nhớ thương. Chính vì thế, sự hy sinh của anh càng khiến lòng người day dứt.

Năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị bắt sau khi tham gia kế hoạch đặt mìn nhằm vào đoàn xe chở Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara tại Sài Gòn. Những ngày tháng sau đó là chuỗi thử thách nghiệt ngã. Anh phải đối diện với sự giam cầm, những cuộc thẩm vấn và bản án tử hình.

Tôi không dám hình dung hết những gì đã diễn ra trong lòng anh vào những giờ phút cuối cùng. Một người trẻ tuổi, biết rằng cuộc đời mình sắp dừng lại, hẳn cũng có những nỗi niềm không dễ gọi thành tên. Có thể anh nhớ quê nhà, nhớ người thân, nhớ những điều bình dị mà mình chưa kịp thực hiện. Nhưng giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, anh vẫn giữ vững niềm tin của mình.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại Sài Gòn. Anh ra đi khi tuổi đời mới hai mươi tư.

Hai mươi tư tuổi — một con số thật trẻ, trẻ đến xót xa!

Tôi thương anh bởi anh đã không có cơ hội đi hết những năm tháng tuổi trẻ của mình. Thương một người thanh niên lẽ ra còn biết bao ngày tháng để sống, để yêu thương, để nhìn thấy quê hương đổi thay. Và tôi kính phục anh bởi giữa những thử thách khắc nghiệt nhất, anh vẫn kiên định với lý tưởng mà mình đã lựa chọn.

Có những sự hy sinh không thể đo bằng lời nói. Có những mất mát dù thời gian trôi qua bao lâu vẫn khiến người đời cúi đầu khi nhớ đến. Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành một biểu tượng như thế trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Hôm nay, khi cuộc sống đã khác xưa, khi những con đường không còn chìm trong khói lửa, tôi càng thấm thía hơn giá trị của hai chữ hòa bình. Ta có thể bình thản đi qua một buổi sáng đầy nắng, nghe tiếng trẻ thơ ríu rít đến trường, ngồi bên gia đình trong một bữa cơm ấm áp. Những điều tưởng chừng giản dị ấy đã từng là ước mong của biết bao người trong chiến tranh.

Và trong những phút giây bình yên ấy, tôi muốn dành một khoảng lặng cho Nguyễn Văn Trỗi — cho người thanh niên đã gửi lại tuổi hai mươi tư của mình cho đất nước.

Tôi không muốn chỉ nhớ về anh qua một bức chân dung đen trắng hay những dòng chữ trong trang sách lịch sử. Tôi muốn nhớ anh như một con người bằng xương bằng thịt, đã từng có những ước mơ, những yêu thương và một trái tim tha thiết với quê hương. Bởi khi nhìn thấy con người phía sau lịch sử, ta mới hiểu sâu sắc hơn giá trị của những hy sinh mà thế hệ trước đã trải qua.

Anh Trỗi ơi, hơn sáu mươi năm đã đi qua kể từ ngày anh ngã xuống. Những người cùng thời với anh có thể đã già đi, nhiều con đường anh từng đi qua có lẽ đã đổi thay, nhưng tên anh vẫn được nhắc nhớ qua nhiều thế hệ.

Có thể anh không bao giờ biết những đứa trẻ hôm nay lớn lên trong những ngôi trường yên bình sẽ được nghe kể về mình. Có thể anh cũng không thể hình dung đất nước sẽ có những đổi thay như hiện tại. Nhưng tôi tin rằng, nếu có một điều khiến sự hy sinh của anh trở nên có ý nghĩa với những người đang sống, thì đó chính là việc chúng ta biết trân trọng cuộc đời mình, biết yêu thương đồng bào và biết sống có trách nhiệm với quê hương.

Lịch sử có thể ghi lại ngày anh sinh ra, ngày anh tham gia cách mạng và ngày anh hy sinh. Nhưng tình cảm của những người đến sau dành cho anh thì không thể gói gọn trong vài dòng tư liệu.

Bởi có những người đã rời xa cuộc đời, nhưng chưa bao giờ thực sự rời khỏi ký ức của dân tộc.

Nguyễn Văn Trỗi — anh đã để lại tuổi hai mươi tư cho đất nước, còn chúng tôi, những người đang sống trong hòa bình, xin được giữ lại trong tim mình lòng biết ơn đối với anh và những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Và có lẽ, cách tưởng nhớ đẹp nhất không phải chỉ là nhắc lại sự hy sinh của anh, mà là sống sao cho những điều anh từng mong mỏi — một đất nước bình yên, một cuộc sống tự do và những thế hệ trẻ được lớn lên trong hạnh phúc — mãi mãi được gìn giữ.