Nguyễn Văn Trỗi : Người thợ điện và lựa chọn của một chiến sĩ biệt động

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940 tại làng Thanh Quýt, trong một gia đình nghèo ở vùng Điện Bàn, Quảng Nam. Tuổi trẻ của anh gắn với những biến động lớn của đất nước sau Hiệp định Genève năm 1954. Khi gia đình chuyển vào Sài Gòn sinh sống, anh học nghề điện rồi làm công nhân tại Nhà máy đèn Chợ Quán. Cuộc sống lao động giúp anh sớm hiểu những nhọc nhằn của người dân thành thị trong một xã hội còn nhiều bất ổn và xung đột.

Trong thời gian sống ở Sài Gòn, Nguyễn Văn Trỗi được giác ngộ cách mạng và tham gia lực lượng biệt động hoạt động tại khu vực phía tây nam thành phố. Anh không phải một vị tướng hay một người giữ chức vụ cao trong bộ máy lãnh đạo. Anh là người công nhân trẻ đã lựa chọn tham gia cuộc đấu tranh trong bối cảnh chiến tranh ngày càng lan rộng ở miền Nam. Chính xuất thân bình thường ấy khiến câu chuyện về anh trở nên gần gũi với nhiều thế hệ người lao động và thanh niên Việt Nam.

Tháng 5 năm 1964, khi một phái đoàn quân sự cấp cao của Hoa Kỳ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu dự kiến đến Sài Gòn, lực lượng biệt động tổ chức kế hoạch tiến công. Nguyễn Văn Trỗi nhận nhiệm vụ tham gia đặt mìn tại khu vực cầu Công Lý. Kế hoạch bị phát hiện trước khi hoàn thành, và anh bị bắt vào ngày 9 tháng 5 năm 1964. Sau nhiều tháng bị giam giữ, anh bị chính quyền Sài Gòn kết án tử hình và bị xử bắn ngày 15 tháng 10 năm 1964. Sự kiện ấy khiến tên tuổi Nguyễn Văn Trỗi nhanh chóng được biết đến rộng rãi trong phong trào phản chiến và các hoạt động đoàn kết với Việt Nam ở nhiều nơi trên thế giới.

Câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi thường được kể như câu chuyện về lòng can đảm của một người thanh niên trước lựa chọn khó khăn của thời đại. Tuy nhiên, giá trị lịch sử của cuộc đời anh không chỉ nằm ở những giây phút cuối cùng. Nó còn nằm ở hành trình từ một người thợ điện đến một chiến sĩ hoạt động bí mật, trong bối cảnh nhiều người trẻ miền Nam phải lựa chọn cách sống và con đường đấu tranh của mình giữa chiến tranh. Hơn sáu thập niên sau ngày anh hy sinh, tên tuổi Nguyễn Văn Trỗi vẫn được nhắc đến như một phần ký ức của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.