Nguyễn Văn Ty – người dùng lựu đạn thay kíp nổ ở đồi Độc Lập

Rạng sáng 15 tháng 3 năm 1954, dưới mưa lớn và hỏa lực dày đặc ở cứ điểm Độc Lập, mũi tiến công của Trung đoàn 88 gặp một tình huống đặc biệt nguy hiểm: lượng nổ gần cạn nhưng hàng rào vẫn chưa mở thông. Hai quả bộc phá cuối cùng lại bị rơi mất kíp nổ. Tiểu đội trưởng Nguyễn Văn Ty quyết định buộc lựu đạn vào bộc phá để thay kíp, chấp nhận nguy cơ có thể hy sinh ngay bên khối thuốc nổ.

Nguyễn Văn Ty sinh năm 1931, quê ở xã Quảng Minh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, địa danh sau này thuộc xã Ninh Sơn. Từ nhỏ ông có vóc người nhỏ và sức khỏe không nổi trội, nhưng rất quyết tâm vào bộ đội. Ông ba lần xung phong mà chưa được nhận; đến lần thứ tư mới được chấp thuận. Năm 1951, Nguyễn Văn Ty nhập ngũ vào Trung đoàn 88, Đại đoàn 308.

Từ khi nhập ngũ đến tháng 5 năm 1954, ông tham gia bảy chiến dịch lớn với tổng cộng 35 trận đánh. Ở cương vị chiến sĩ liên lạc rồi Tiểu đội trưởng bộc phá, ông luôn chấp hành nhiệm vụ, nhiều lần bị thương nhưng vẫn bám trận địa. Công việc của người lính bộc phá là tiếp cận hàng rào và công sự đối phương, đặt khối nổ để mở đường cho lực lượng xung kích. Khoảng cách tới hỏa lực địch thường rất gần nên mỗi lần tiến lên đều là một lần đối mặt trực tiếp với nguy hiểm.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Nguyễn Văn Ty là Tiểu đội trưởng bộc phá thuộc Trung đoàn 88, Đại đoàn 308. Đơn vị được giao phối hợp với Trung đoàn 165, Đại đoàn 312 tiến công cứ điểm Độc Lập. Đây là một trung tâm đề kháng quan trọng ở phía bắc tập đoàn cứ điểm, án ngữ đường từ Lai Châu xuống Điện Biên Phủ và ngăn các hướng tiến công vào Mường Thanh.

Lực lượng phòng thủ tại Độc Lập gồm Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 7 Algeria cùng một đại đội lính Thái, được trang bị bốn khẩu cối 120mm. Pháo binh Pháp ở Mường Thanh và Hồng Cúm có thể trực tiếp chi viện. Trung đoàn 165 tiến công trên hướng chủ yếu; Trung đoàn 88 đánh từ một hướng khác. Trận đánh bắt đầu trong đêm 14, kéo sang rạng sáng 15 tháng 3.

Mũi của Trung đoàn 88 gặp nhiều khó khăn. Địa hình tối, mưa ngày càng nặng hạt, hỏa lực từ lô cốt và trận địa địch bắn ra liên tục. Đội bộc phá có lúc đánh lệch hướng cửa mở. Nguyễn Văn Ty kiểm tra, kịp thời điều chỉnh đội hình và chỉ huy tiếp tục đặt bộc phá vào những lớp hàng rào còn lại. Những khối thuốc nổ lần lượt phát nổ, nhưng cửa mở vẫn chưa hoàn chỉnh.

Khi lượng nổ đã gần hết, Nguyễn Văn Ty phát hiện hai quả bộc phá còn lại không còn kíp nổ. Không có kíp, chúng không thể phát huy tác dụng theo cách thông thường. Trong khi đó, nếu cửa mở không được hoàn thành, lực lượng xung kích phía sau sẽ bị chặn lại giữa hỏa lực địch. Ông dùng hai quả lựu đạn buộc vào hai khối bộc phá làm phương tiện kích nổ.

Cách xử lý ấy rất nguy hiểm vì thời gian cháy của lựu đạn ngắn, người đặt bộc phá phải thao tác nhanh và thoát khỏi khu vực nổ trong vài giây. Nguyễn Văn Ty vẫn trực tiếp thực hiện. Hai tiếng nổ tiếp tục phá tung vật cản, nhưng sau đó tiểu đội hoàn toàn hết lựu đạn và bộc phá trong khi nhiệm vụ mở cửa chưa kết thúc.

Nguyễn Văn Ty đề nghị đồng đội giữ hướng rồi một mình băng qua khu vực đang bị đạn địch khống chế, chạy về sở chỉ huy tiểu đoàn lấy thêm bộc phá. Ông mang số thuốc nổ bổ sung trở lại và tiếp tục chỉ huy tiểu đội đánh từng khối một. Đến quả bộc phá cuối cùng, cửa mở được khai thông để bộ đội xung phong vào cứ điểm.

Cánh cửa bị phá không chỉ là những lớp dây thép gai và chướng ngại vật. Nó là con đường cho cả đội hình chiến đấu phía sau. Mỗi phút đội bộc phá bị chặn lại, lực lượng xung kích càng phải chịu thêm thương vong. Bởi vậy, hành động quay lại lấy thêm thuốc nổ của Nguyễn Văn Ty mang ý nghĩa quyết định: ông không để nhịp tiến công dừng lại giữa lúc khó khăn nhất.

Sau nhiều giờ chiến đấu, quân ta làm chủ cứ điểm Độc Lập. Cùng với chiến thắng Him Lam trước đó, việc tiêu diệt Độc Lập đã mở cánh cửa thứ hai ở phía bắc tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Thắng lợi này tiếp tục thu hẹp hệ thống phòng thủ vòng ngoài, tạo điều kiện để quân ta siết chặt Mường Thanh trong các giai đoạn tiếp theo.

Trong 35 trận đánh trước và tại Điện Biên Phủ, Nguyễn Văn Ty nhiều lần thể hiện sự gan dạ của một người lính xung kích. Tuy nhiên, trận Độc Lập là câu chuyện tiêu biểu nhất vì ở đó lòng dũng cảm gắn liền với khả năng xử lý tình huống. Khi bộc phá mất kíp, ông tìm cách dùng lựu đạn thay thế; khi hết lượng nổ, ông vượt hỏa lực quay về lấy thêm; khi cửa mở chưa thông, ông tiếp tục chiến đấu đến quả cuối cùng.

Ngày 31 tháng 8 năm 1955, Nguyễn Văn Ty được tặng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Danh hiệu ghi nhận không chỉ một khoảnh khắc ở đồi Độc Lập mà cả quá trình tham gia bảy chiến dịch, 35 trận đánh và tinh thần bị thương vẫn không rời nhiệm vụ.

Câu chuyện Nguyễn Văn Ty nhắc chúng ta rằng vóc dáng không quyết định tầm vóc của lòng can đảm. Người thanh niên từng ba lần chưa được nhận vào bộ đội đã trở thành tiểu đội trưởng bộc phá, đứng trước những lớp hàng rào và hỏa điểm nguy hiểm nhất. Hai quả lựu đạn thay kíp nổ cùng chuyến chạy lấy bộc phá giữa làn đạn đã góp phần mở con đường tiến công, làm nên chiến thắng Độc Lập trong những ngày đầu của Chiến dịch Điện Biên Phủ.